Ο Πυθαγόρας για την Ηδονή

Από το βιβλίο του Ιαμβλίχου “Περί του Πυθαγορείου βίου” τα ακόλουθα αποσπάσματα, ενδεικτικά των θέσεων του Πυθαγόρα για την Ηδονή.

pythagoras.jpg

Απόσπασμα πρώτο: «οι Πυθαγόρειοι προέτρεπαν όσους συναναστρέφονταν και όσους είχαν κοντά τους να προσέχουν την ηδονή πιο πολύ απ’ οτιδήποτε άλλο χρειάζεται προσοχή. Διότι τίποτε δεν μας κάνει να σφάλλουμε τόσο πολύ και δεν μας ρίχνει στην αμαρτία όσο αυτό το πάθος. Γενικά διατείνονταν, καθώς φαίνεται, ότι δεν πρέπει να κάνουμε τίποτα με στόχο την ηδονή (αυτός ο σκοπός, εξάλλου, είναι απρεπής και επιζήμιος ως επί το πλείστον), αλλά να κάνουμε ό, τι πρέπει να κάνουμε αποβλέποντας προπάντων στο καλό και το ευπρεπές και κατά δεύτερο λόγο στο συμφέρον και το ωφέλιμο, πράγματα που απαιτούν όχι τυχαία κρίση. Για τη λεγόμενη σωματική επιθυμία οι άντρες εκείνοι υποστήριζαν, όπως λέγεται, τα ακόλουθα. Αυτή η επιθυμία είναι μια ροπή της ψυχής, ορμή και όρεξη ή για κάποιου είδους πλήρωση ή για την παρουσία κάποιων συγκεκριμένων αισθήσεων ή για αισθητική διάθεση. Υπάρχει όμως επίσης και η επιθυμία για τα αντίθετα, δηλαδή, για εκκένωση, απουσία και για το να μην αισθάνεται ορισμένα πράγματα. Η ηδονή έχει μεγάλη ποικιλία και τις περισσότερες μορφές από κάθε άλλο ανθρώπινο πάθος. Πολλές από τις ανθρώπινες επιθυμίες είναι επίκτητες και κατασκευασμένες από τους ίδιους τους ανθρώπους, γι’ αυτό και το πάθος τούτο απαιτεί πολύ μεγάλη επιμέλεια, προσοχή και σωματική άσκηση όχι τυχαία. Διότι, είναι φυσιολογικό, όταν το σώμα είναι άδειο, να επιθυμεί όμως εξεζητημένα φαγητά ή εξεζητημένα και πολυτελή ρούχα και κλινοσκεπάσματα ή εξεζητημένη, πολυτελή και στολισμένη οικία είναι επίκτητο. Το ίδιο ισχύει και για τον οικιακό εξοπλισμό, τα ποτήρια, τους υπηρέτες και τα ζώα που προορίζονται για τροφή. Γενικά, από τα ανθρώπινα πάθη, αυτό μάλλον έχει, κατά κύριο λόγο, την ιδιαιτερότητα να μη σταματά πουθενά, αλλά να συνεχίζεται επ’ άπειρο. Γι’ αυτό πρέπει από τη νεανική ηλικία ακόμα να δίδεται προσοχή στις εμφανιζόμενες επιθυμίες, έτσι ώστε να επιθυμήσουν αυτά που πρέπει και να φυλαχτούν από τις μάταιες και περιττές επιθυμίες, διατηρώντας τον εαυτό τους αδιατάρακτο και καθαρό από τέτοιες ορέξεις και περιφρονώντας όσα είναι αξιοκαταφρόνητα και προσκολλημένα στις επιθυμίες. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι οι μάταιες, επιζήμιες, περιττές και αλαζονικές επιθυμίες γεννιούνται προπάντων σε όσους έχουν εξουσία. Διότι δεν υπάρχει τίποτα τόσο παράλογο, που να μην επιθυμεί η ψυχή τέτοιων παιδιών, αντρών και γυναικών. Γενικά, παρατηρείται μεγάλη ποικιλία στο γένος των ανθρώπων αναφορικά με το πλήθος των επιθυμιών. Φανερή απόδειξη είναι η ποικιλία των διατροφικών αγαθών. Γιατί είναι τεράστιο το πλήθος των καρπών, τεράστιο και των ριζών, που χρησιμοποιεί ο άνθρωπος. Τρέφονται όμως και με κάθε είδους κρέας και είναι, πραγματικά, δύσκολο να βρούμε κάποιο από τα ζώα της στεριάς, του αέρα ή του νερού που να μην τρώνε. Και έχουν επινοήσει μάλιστα και διάφορους τρόπους παρασκευής τους και λογής λογής σάλτσες. Κατά συνέπεια, το ανθρώπινο γένος παρουσιάζεται, όπως είναι φυσικό, μανιακό και πολύμορφο όσον αφορά τις μεταβολές της ψυχής. Διότι καθετί που καταναλώνει ο άνθρωπος του προκαλεί μια ιδιαίτερη διάθεση. Οι άνθρωποι όμως βλέπουν βέβαια μεμιάς όσα προξενούν αμέσως μεγάλη αλλαγή, για παράδειγμα, το κρασί, που, αν πιουν παραπάνω απ’ ότι πρέπει, τους κάνει πιο εύθυμους μέχρι ενός σημείου, μετά όμως πιο μανιασμένους και απρεπείς. Όσα όμως δεν φαίνονται να έχουν τέτοια δύναμη τα αγνοούν. Καθετί που καταναλώνουμε προξενεί μια συγκεκριμένη κατάσταση. Γι’ αυτό απαιτεί μεγάλη σοφία να κατανοήσουμε και να διακρίνουμε ποιο είδος και ποια ποσότητα τροφής πρέπει να χρησιμοποιούμε. Αυτή η επιστήμη ανακαλύφτηκε αρχικά από τον Απόλλωνα και τον Παιώνα και μεταδόθηκε αργότερα στους ιερείς του Ασκληπιού»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Όπως γίνεται αμέσως αντιληπτό, οι θέσεις του Πυθαγόρα έχουν άμεση συνάφεια με τις θέσεις των Πατέρων της Ορθοδόξου Εκκλησίας, ιδίως δε των Νηπτικών. Μια ανάγνωση της “Κλίμακος” του Αγίου Ιωάννου του Σιναΐτου ή της “Φιλοκαλίας” πείθει για του λόγου το αληθές. Οι διαπιστώσεις που γίνονται ήδη από τόσο παλαιά ισχύουν διαχρονικώς.

Να σταθούμε, πέραν των λοιπών που είναι και μάλλον προφανή για όλους, σε ένα ‘πολιτικό’ μήνυμα του Πυθαγόρα, ότι άνθρωποι που είναι σκλάβοι της Ηδονής, αν λάβουν θέσεις Εξουσίας γίνονται ακόμη χειρότεροι, με τις επιπτώσεις του γεγονότος αυτού να αντανακλούν, πια, στο σύνολο μιας κοινωνίας. Πολλά τα παραδείγματα από την Ιστορία και, δυστυχώς, από την διεθνή καθημερινότητα. Από την άλλη μεριά όμως, όταν η πλειοψηφία των πολιτών είναι και η ίδια σκλάβα στην Ηδονή, είτε από μόνη της είτε διότι εκεί εστράφη από απαιδευσιά ή εξαιτίας της σκοπίμως στοχευμένης προς τα εκεί ‘εκπαίδευσης’ που έλαβε από κάποιο δόλιο και ύπουλο σύστημα Εξουσίας, το αναμενόμενο είναι να επιλέγει και αντίστοιχες ‘ηγεσίες’, καθώς σε αυτές αναγνωρίζει τον εαυτό της.

Είναι επίσης σημαντική η παρατήρηση ότι μετατρέπεται η διάθεση της ψυχής των ανθρώπων μέσω της διατροφής, κάτι το οποίο αποδεικνύεται σιγά σιγά και σε επιστημονικό επίπεδο -πέραν του εμπειρικού- στις ημέρες μας.

Τέλος, αυτό που αναφέρει περί Απόλλωνος, Παίωνος και Ασκληπιού-Ασκληπιαδών, αποτελεί γεγονός ιστορικό, δεν είναι ‘παραμύθι’. Προφανώς, δεν επρόκειτο παρά για ανθρώπους οι οποίοι ένεκα των μεγάλων τους επιτευγμάτων και ευεργεσιών τιμήθηκαν από τους υπολοίπους ανθρώπους, σε σημείο, αρκετά αργότερα, η τιμή αυτή να λάβει διαστάσεις ‘θεοποίησης’. Αυτό μας το διδάσκουν πολλοί μύθοι αλλά μας το λένε και ευθέως αρκετοί αρχαίοι συγγραφείς, ότι δηλαδή οι λεγόμενοι ‘θεοί’ ως επί το πλείστον υπήρξαν ‘θεοποιημένοι’ άνθρωποι ένεκα επιτευγμάτων και προσφοράς τους στο ευρύτερο σύνολο)

Απόσπασμα δεύτερο: «Πρέπει λοιπόν τα αγόρια και τα κορίτσια να μεγαλώνουν με δουλειές, γυμνάσια και τις κατάλληλες ασκήσεις αντοχής και να τρέφονται με ό, τι αρμόζει σε ένα φιλόπονο, εγκρατή και καρτερικό τρόπο ζωής. Υπάρχουν πολλά στην ανθρώπινη ζωή που είναι καλύτερο να τα μαθαίνουμε αργά. Ένα από αυτά είναι και η ερωτική δραστηριότητα. Πρέπει λοιπόν το παιδί να ανατρέφεται έτσι ώστε να μην επιζητεί μέχρι τα είκοσί του χρόνια τέτοιου είδους συνουσία. Αλλά και όταν φτάσει σε αυτή την ηλικία, πρέπει να παραδίδεται σπάνια στα αφροδίσια. Αυτό θα γίνεται αν η ευεξία θεωρείται κάτι έντιμο και καλό. Διότι ακράτεια και ευεξία δεν συναντιούνται συχνά στο ίδιο άτομο»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Είναι φανερό πως όλα τα ανωτέρω γίνονται με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο στις ημέρες μας. Ο άνθρωπος που δεν είναι φιλόπονος, εγκρατής και καρτερικός, ελάχιστες πιθανότητες έχει, όταν προκύψουν σοβαρές δυσκολίες – ένα αναμενόμενο για κάθε ανθρώπινο πλάσμα γεγονός- στην ζωή του, να επιβιώσει δίχως ψυχικές, πνευματικές και σωματικές διαταραχές. Ο Πυθαγόρας μας το λέει ξεκάθαρα: είναι απίστευτα σπάνιο να συνυπάρξουν η ακράτεια με την ευεξία, δηλαδή με την καλή υγεία και διάθεση.

Φυσικά, υπάρχουν και άλλες προεκτάσεις στο θέμα, τις οποίες αν και αναλύσαμε σε προηγούμενα άρθρα μας, κρίνεται σκόπιμο να τις επαναλάβουμε και εδώ. Η έλλειψη σύνεσης, καθώς περί αυτού πρόκειται όταν μιλάμε για ακράτεια στις ηδονές, δεικνύει έλλειψη λογικής και ναρκωμένη ψυχή η οποία υπόκειται σε ανεξέλεγκτες συναισθηματικές καταστάσεις. Όταν η πλειοψηφία των πολιτών ζουν κατ’ αυτό τον τρόπο, τότε μόνον σύγκρουση, διάλυση και κάθε μορφής κακότητα μπορούμε να αναμένουμε. Να προσθέσουμε δε, καταληκτικώς, πόσο εξυπηρετεί αυτή η κατάσταση την όποια Εξουσία)

Απόσπασμα τρίτο: «Θεωρούσαν, καθώς φαίνεται, εκείνοι οι άντρες ότι πρέπει να εξαλειφθούν οι παρά φύση γενετήσιες πράξεις και αυτές που γίνονται με ακολασία και απ’ όσες είναι σύμφωνες με τη φύση και γίνονται με εγκράτεια να απομείνουν εκείνες που αποσκοπούν στη φρόνιμη και νόμιμη τεκνοποίηση. Πίστευαν ότι πρέπει όσοι πρόκειται να τεκνοποιήσουν να προνοήσουν πολύ για τους μελλοντικούς απογόνους τους. Το πρώτο και σπουδαιότερο μέλημα είναι να προσέρχεται κάποιος για τεκνοποιία, έχοντας ζήσει και ζώντας ακόμα με εγκράτεια και υγιεινά, χωρίς να έχει φάει υπερβολικά ούτε να έχει καταναλώσει τέτοιες τροφές, που χαλάνε τον οργανισμό, και χωρίς να είναι μεθυσμένος πάνω απ’ όλα. Διότι θεωρούσαν ότι από κακή, δυσαρμονική και διαταραγμένη οργανική κατάσταση βγαίνουν και κακής ποιότητας σπέρματα. Γενικά, πίστευαν ότι είναι γνώρισμα εντελώς ράθυμου και απερίσκεπτου ανθρώπου να σκοπεύει να δώσει ζωή, γέννηση και ύπαρξη σε έναν άλλο άνθρωπο, χωρίς να προνοήσει με μεγάλη επιμέλεια πώς θα κάνει την άφιξη των παιδιών του στον κόσμο και στη ζωή όσο το δυνατόν ωραιότερη. Αλλά από τη μια όσοι αγαπούν τα σκυλιά να φροντίζουν με κάθε τρόπο τη γέννηση των σκυλιών, πως θα βγουν καλά σκυλάκια από τους γονείς που πρέπει, όταν και όπως πρέπει, το ίδιο και όσοι αγαπούν τα πτηνά (και είναι φανερό ότι και οι υπόλοιποι που φροντίζουν για τα ζώα καλής ράτσας παίρνουν όλα τα μέτρα για να μη γίνονται τυχαία οι γεννήσεις τους) και από την άλλη οι άνθρωποι να μην προσέχουν καθόλου τους δικούς τους απογόνους, αλλά να τους γεννούν όπως όπως και όπως λάχει, αυτοσχεδιάζοντας με όποιον τρόπο να’ ναι, και στη συνέχεια να παραμελούν εντελώς την ανατροφή και την παιδεία τους. Αυτή είναι η σοβαρότερη και εμφανέστερη αιτία της κακίας και φαυλότητας των περισσότερων ανθρώπων. Διότι οι περισσότεροι τεκνοποιούν όπως να’ ναι, σαν τα ζώα. Τέτοιες ήταν οι υποδείξεις και οι συνήθειες που είχαν υιοθετήσει εκείνοι οι άντρες στα λόγια και τις πράξεις τους σχετικά με την εγκράτεια. Και αυτές τις οδηγίες τις είχαν παραλάβει από την αρχή, από τον ίδιο τον Πυθαγόρα, σαν χρησμούς του Απόλλωνα»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Είναι φανερό πως κατά Πυθαγόρα οι περισσότεροι άνθρωποι είναι ράθυμοι και απερίσκεπτοι. Ειδικά στις μέρες μας είναι δυστύχημα ότι δίνεται μεγάλη σημασία από τους ανθρώπους στο πως θα γεννηθούν-ανατραφούν τα διάφορα ζώα, ενώ φανερώνεται ανεύθυνη έως και αδιάφορη στάση στο αν και πώς θα γεννηθούν-ανατραφούν άνθρωποι! Οι τεράστιοι αριθμοί εκτρώσεων και τα διαρκώς αυξανόμενα στατιστικά δεδομένα βρεφών και παιδιών που γεννιούνται με προβλήματα υγείας είναι ενδεικτικά. Όπως βέβαια και η απαράδεκτη, συστηματική ‘εκπαίδευση’ στην Κακότητα.

Είναι σαφές πως ο Φιλόσοφος απορρίπτει τις παρά φύση ηδονές, ανεξαρτήτως του φύλου που αφορούν.

Δεν γίνεται να μας δείξει πιο ξεκάθαρα το πόσο σημαντική είναι η πρόνοια, το να προετοιμάζουμε δηλαδή από πριν τα πράγματα για να γίνουν με τον σωστό τρόπο, ειδικώς όσον αφορά στην τεκνοποιία. Η σύγχρονη επιστήμη έχει αποδείξει την εγκυρότητα του λόγου αυτού του Πυθαγόρα. Είναι τραγικό πόσα παιδιά δεν γεννιούνται καν ή γεννιούνται με προβλήματα υγείας, τα οποία θα είχαν σε τεράστιο βαθμό αποφευχθεί εφόσον οι γονείς τους ζούσαν με έναν καλύτερο τρόπο πριν συνουσιαστούν. Ο Πυθαγόρας είναι πολύ αυστηρός και καυστικός: όσοι τεκνοποιούν όπως νά’ ναι προσομοιάζουν στα ζώα. Συνεπώς, το αβίαστο συμπέρασμα που προκύπτει είναι πως οι κοινωνίες μας, βαδίζουν όλο και πιο κοντά στην αποκτήνωση όσο περνούν τα χρόνια. Σε ποιο τέλος θα οδηγήσουν όλα αυτά είναι νομίζω ξεκάθαρο όσο και πολύ οδυνηρό)

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: