Φιλονικία, Φιλία, Ταπείνωση, Αγάπη και Ομοφροσύνη – Δημόκριτος

Στο άρθρο αυτό παραθέτουμε και αναλύουμε δύο ρήσεις του Δημοκρίτου περί ‘φιλονικίας’ και ‘φιλίας’.

30-31e-3-thumb-large

Απόφθεγμα πρώτο: “Φιλονικίη πάσα ανόητος”

Δηλαδή: “Κάθε φιλονικία είναι ανόητη”

 

NovoScriptorium: Ο Φιλόσοφος προτρέπει τον άνθρωπο να μην επιδιώκει την αντιπαλότητα και αντιπαράθεση, την ‘φιλονικία’. Τι είναι στην πραγματικότητα η ‘φιλονικία’; μα το να ‘φιλώ-αγαπώ-την νίκη’! τι σημαίνει αυτό; ευλόγως, σημαίνει την επιδίωξη της αυτοδικαίωσης! Σημαίνει την βούληση ‘επιβολής‘ και ‘επικυριαρχίας‘, ψυχολογικώς ή σωματικώς, σε άλλους ανθρώπους. Σημαίνει διάθεση εξουσιασμού. Πηγή  αυτής είναι το πάθος της Υπερηφανείας, φανερό ή κρυφό (Οίηση), είναι ο υπέρμετρος εγωισμός, η αρρωστημένη εγωκεντρικότητα. Ο Δημόκριτος καλεί ‘ανόητο‘ όποιον επιδεικνύει τέτοια διάθεση. Εν αντιθέσει με εκείνον που θα καλούσε ‘λογικό’, ‘συνετό’ και ‘σώφρονα’, όπως έχουμε αναλύσει σε έτερα άρθρα μας. Ποιο είναι το χαρακτηριστικό εκείνο που κάνει όλη τη διαφορά: ο ‘σώφρον’, ‘συνετός’ και ‘λογικός’ είναι βαθύτατα ένθεος και αγωνίζεται να αποκτήσει Αρετές. Συνεπώς, ο έχων διάθεση ‘φιλονικίας’ δεν γίνεται να είναι ένθεος ούτε μπορεί να αποκτήσει Αρετές. Είναι δε φανερό πως ο δρόμος των θείων πραγμάτων, ο δρόμος της Φιλοσοφίας, απαιτεί το ακριβώς αντίθετο από την ‘φιλονικία’: αντί αρχομανίας ταπείνωση, αντί εγωκεντρισμού διάχυση προσφοράς στους συνανθρώπους, αντί αυτοδικαιώσεως βοήθεια σε όλους να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι. Με δύο λέξεις, Ταπείνωση και Αγάπη. Ο φιλόνικος άνθρωπος ποτέ δεν έχει αυτά τα δύο.

Απόφθεγμα δεύτερο: “Ομοφροσύνη φιλίην ποιεί”

Δηλαδή: “Η ομοφροσύνη δημιουργεί φιλία”

NovoScriptorium: Ο Φιλόσοφος διατυπώνει εδώ κάτι φαινομενικώς αυτονόητο. Πως για να υπάρχει ‘φιλία’ προϋπόθεσή της είναι η ομοφροσύνη. Η λέξη ‘φιλία’ όπως έχουμε εξηγήσει δεν σημαίνει μόνο ‘αγάπη’. Έχει, στην Φιλοσοφία, και την έννοια της ‘συνεκτικής δυνάμεως’. Για να υπάρχει λοιπόν συνοχή ανάμεσα στους ανθρώπους, μας λέει ο Δημόκριτος, βασική προϋπόθεση που απαιτείται είναι η ομοφροσύνη, τα κοινά φρονήματα δηλαδή. Τι σημαίνει ‘κοινά φρονήματα‘; σημαίνει κοινές αξίες, πεποιθήσεις, κατανοήσεις και στοχεύσεις. Συνεπώς, για να υπάρχει, λόγου χάρη, εντός Οικογενείας συνοχή, θα πρέπει τα μέλη της να διαθέτουν κοινή φρόνηση και όχι άλλα να πιστεύει η μητέρα και άλλα ο πατέρας (ως υπεύθυνοι της διαπαιδαγωγήσεως των τέκνων). Δεν είναι δυνατόν να υπάρχει αληθινή και στέρεη φιλία (με την έννοια που χρησιμοποιούμε σήμερα την λέξη) μεταξύ ανθρώπων αν δεν διαθέτουν κοινά φρονήματα. Πόσο, πράγματι, παράταιρο και αφύσικο είναι να αποκαλούμε ‘φίλους’ ανθρώπους με τους οποίους διαφέρουμε σε αξίες, πεποιθήσεις, κατανοήσεις και στοχεύσεις! Πόσο τραγικό είναι να αμελούμε την ομοφροσύνη όταν τελούμε Γάμους! Διότι μία από τις κύριες αιτίες των αυξανομένων διαζυγίων εν Ελλάδι (θεωρούμε, βέβαια, πως ισχύει για όλο τον κόσμο ως αρχή, όχι μόνο για την Ελλάδα) είναι ακριβώς αυτή. Τέλος, πώς είναι δυνατόν να σταθεί ένα Κράτος, μία Πολιτεία, όταν οι πολίτες-κάτοικοί της διαφέρουν (ως και σε ακραίο βαθμό) σε ό,τι αφορά αξίες, πεποιθήσεις, κατανοήσεις και στοχεύσεις; Όταν το σώμα της Πολιτείας χωρίζεται, σπάει σε κομμάτια, έχοντα μάλιστα μεταξύ τους ‘φυγόκεντρες’ τάσεις προς διαφορετικές έως και αντίθετες κατευθύνσεις, αλήθεια, μια τέτοια Πολιτεία, ένα τέτοιο Κράτος, είναι δυνατόν να επιβιώσει; θεωρούμε πως όχι και η Ιστορία επιβεβαιώνει ως τώρα του λόγου το αληθές.

Η ομοφροσύνη για να επικρατήσει ανάμεσα στους ανθρώπους είναι εφικτό με δύο τρόπους: με τον ‘Φόβο και την Επιβολή‘ ή ‘με την Παιδεία και την Πειθώ‘. Ενίοτε με κάποια μίξη ανάμεσά τους. Προφανώς, αξία πραγματική έχει με τον δεύτερο τρόπο, αποτελεί δε και επιδίωξη της Φιλοσοφίας.

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: