Πανάρχαιες μετακινήσεις πληθυσμών και Παλαιοκλιματολογία – Πίνδαρος

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε ένα απόσπασμα από τον λυρικό ποιητή Πίνδαρο.

Pindar_statue.jpg

Ολυμπιόνικος ΙΙΙ, Στίχοι 11-34

Αρχαίο κείμενο: «ώ τινι κραίνων εφετμάς Ηρακλέος προτέρας ατρεκής Ελλανοδίκας γλεφάρων Αιτωλός ανήρ υψόθεν αμφί κόμαισι βάλη γλαυκόχροα κόσμον ελαίας, τάν ποτε Ίστρου από σκιαράν παγάν ένεικεν Αμφιτρυωνιάδας, μνάμα των Ουλυμπία κάλλιστον αέθλων, δάμον Υπερβορέων πείσαις Απόλλωνος θεράποντα λόγω. Πιστά φρονέων Διός αίτει πανδόκω άλσει σκιαρόν τε φύτευμα ξυνόν ανθρώποις στέφανόν τα’ αρετάν. Ήδη γαρ αυτώ, πατρί μεν βωμών αγισθέντων, διχόμηνις όλον χρυσάρματος εσπέρας οφθαλμόν αντέφλεξε Μήνα, και μεγάλων αέθλων αγνάν κρίσιν και πενταετηρίδ’ αμά θήκε ζαθέοις επί κρημνοίς Αλφεού. Αλλ’ ου καλά δένδρε’ έθαλλεν χώρος εν βάσσαις Κρονίου Πέλοπος. Τούτων έδοξεν γυμνός αυτώ κάπος οξείαις υπακουέμεν αυγαίς αελίου. Δή τότ’ ες γαίαν πορεύεν θυμός ώρμα Ιστρίαν νιν. Ένθα Λατούς ιπποσόα θυγάτηρ δέξατ’ ελθόντ’ Αρκαδίας από δειράν και πολυγνάμπτων μυχών, εύτέ νιν αγγελίαις Ευρυσθέος έντυ’ ανάγκα πατρόθεν χρυσόκερων έλαφον θήλειαν άξονθ’, αν ποτε Ταϋγέτα αντιθεί’ Ορθωσίας έγραψεν ιεράν. Τάν μεθέπων ίδε και κείναν χθόνα πνοιαίς όπιθεν Βορέα ψυχρού»

Απόδοση: «σ’ όσους πάνω απ’ τα βλέφαρα γύρω στην κόμη, τους νόμους τους παλιούς εφαρμόζοντας του Ηρακλή, δίκαιος Ελλανοδίκης, άντρας Αιτωλός, βραβείο θα βάλει το στεφάνι της γλαυκόχρωμης ελιάς, που κάποτε ο γιός του Αμφιτρύωνος την έφερε απ’ του Ίστρου την σκιερά πηγή, στολίδι ασύγκριτο και μνήμη των Ολυμπιακών Αγώνων. Έπεισε τον λαό των Υπερβορείων που τον Απόλλωνα λάτρευαν. Το ζητούσε πιστά φρονώντας να το φυτέψει στου Δία το πολυσύχναστο άλσος, δέντρο σύσκιο και στεφάνι αρετής κοινόν για τους ανθρώπους. Γιατί’ χε αφιερώσει τους βωμούς στον πατέρα του κι η χρυσάρματη Μήνις (Σελήνη), ολόφωτος οφθαλμός που φώτιζε τη νύχτα, βρισκόταν στα μισά του μήνα κι όρισε τη δίκαιη κρίση μεγάλων αγώνων και πενταετηρίδα στις ιερές όχθες του Αλφειού. Μα δεν πρασίνιζαν τα δέντρα στις κοιλάδες του Πέλοπα στο Κρόνιο. Του φάνηκε γυμνός ο κήπος στις καυτερές του ήλιου ακτίνες. Τότε το θυμικό του τον έσπρωξε να πάει στην χώρα του Ίστρου. Εκεί τον δέχτηκε η κόρη της Λητούς η αλογάρισσα, όταν έφτασε απ’ τις ράχες και τα πολύστροφα της Αρκαδίας φαράγγια, καθώς, αναγκασμένος από τον γονιό του να εκτελέσει του Ευρυσθέα τις εντολές, έπρεπε να φέρει από εκεί τη χρυσοκέρατη ελαφίνα, που κάποτε στην Ορθίαν Άρτεμη την είχε τάξει η νύμφη Ταϋγέτη. Αυτήν αναζητώντας αντίκρισε τη χώρα εκείνη που βρίσκεται πίσω απ’ του Βοριά τις παγωμένες πνοές»

NovoScriptorium: Ο Ηρακλής που υπήρξε ιδρυτής των Ολυμπιακών Αγώνων ήταν υιός του Αμφιτρύωνος. Ο Ίστρος ποταμός σήμερα ονομάζεται Δούναβης. Δηλαδή, ο Πίνδαρος μας πληροφορεί ότι ο Ηρακλής ταξίδεψε στην ‘σκιερά πηγή’ του Δουνάβεως για να φέρει στην Ολυμπία, στην Ελλάδα, ένα δέντρο. Ποιο δέντρο; Την ‘γλαυκόχρωμη ελιά’.

Παρατήρηση πρώτη λοιπόν: στην εποχή που συνέβη το γεγονός, η γεωγραφική περιοχή της πηγής του Δουνάβεως είχε τέτοιο κλίμα που επέτρεπε την ύπαρξη κάποιου είδους ελιάς. Είναι γνωστό ότι η ελιά δεν φύεται στα βόρεια κλίματα. Συνεπώς θα πρέπει να δεχτούμε ότι σε εκείνη την εποχή το κλίμα στην αναφερόμενη περιοχή ήταν μάλλον εύκρατο θερμό, ώστε να φιλοξενεί ελιά. Όπως αναφέρεται και στην Wikipedia: «Η ελιά ευδοκιμεί σε κλίματα εύκρατα χωρίς ακρότητες θερμοκρασίας (με μέση ετήσια θερμοκρασία 16οC) και υγρασίας, για αυτό είναι ευρύτατα διαδεδομένη στη μεσογειακή ζώνη (όπως στην Ελλάδα, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Τουρκία, την Αλγερία και αλλού). Ευδοκιμεί σε πολλές περιοχές του κόσμου, αρκεί η θερμοκρασία να μη κατέρχεται πολύ και για μεγάλα χρονικά διαστήματα κάτω από το μηδέν. Γι’ αυτό και ιδιαίτερα κατάλληλες περιοχές για την καλλιέργειά της είναι οι παραθαλάσσιες»

Στην περιοχή εκείνη κατοικούσαν οι λεγόμενοι Υπερβόρειοι. Όπως μας πληροφορεί ο Πίνδαρος απέδιδαν τιμές στον Απόλλωνα. Θεωρούμε παράλογο να απέδιδε ένας λαός διαφορετικής φυλής και πολιτισμού τιμές σε έναν ελληνικό θεό. Συνεπώς θα πρέπει να δεχτούμε ότι οι Υπερβόρειοι ήσαν ελληνικής καταγωγής λαός, απομακρυσμένος από το Μητροπολιτικό Κέντρο για τον οποιονδήποτε λόγο και να συνέβη αυτό. Η Γενετική έχει ήδη καταδείξει ότι οι αγροτικοί-κτηνοτροφικοί πληθυσμοί της Ευρώπης προήλθαν από μετακινηθέντες πληθυσμούς από το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο (δείτε επίσημες επιστημονικές δημοσιεύσεις στο τμήμα Archeology-Paleontology-Ancient Greece)

Κρίσιμη ακόμη λεκτική λεπτομέρεια είναι η εξής: ο Ηρακλής επιθυμεί, λέει, να φυτέψει αυτή την ελιά στο άλσος του Διός και από αυτή να δημιουργούνται τα στεφάνια που θα δίνονται στους ανθρώπους για την αρετή τους. Δεν μιλάει μόνο για ‘Έλληνες’. ‘σκιαρόν τε φύτευμα ξυνόν ανθρώποις στέφανον τα’ αρετάν’, λέει, δηλαδή ‘φύτευμα που θα δίνει σκιά καλή και κοινόν στέφανον στους ανθρώπους για την αρετή’. Δεν πιστεύουμε ότι οι Έλληνες της εποχής θεωρούσαν ότι είναι ‘άνθρωποι’ ενώ οι άλλες φυλές, έθνη, δεν είναι. Ίσως όμως εκείνη την εποχή να ήσαν οι μοναδικοί όμοιοι άνθρωποι στην περιοχή, δηλαδή μιας κάποιας ελληνικής ομοφυλίας – ομοεθνίας. Πριν αποτολμήσουμε περισσότερα συμπεράσματα ή υποθέσεις πρέπον θα ήταν να προσδιορίσουμε, όσο και αν είναι αυτό εφικτό, την εποχή στην οποία αναφερόμαστε, για να συγκρίνουμε με τα μέχρι τώρα επιστημονικά (αρχαιολογικά και γενετικά) ευρήματα.

Άλλη σημαντική λεκτική λεπτομέρεια είναι η εξής: η Σελήνη, ο δορυφόρος της Γης, στο κείμενο καλείται ‘Μήνις’. Την εποχή δηλαδή που αυτά συνέβησαν εκαλείτο ‘Μήνις’. Θα αναρωτηθεί κανείς ‘γιατί’ αυτό έχει κάποια σημασία. Έχει για τον εξής λόγο. Στην Μυθολογία διαβάζουμε πως τον δορυφόρο της Γης προσφωνούσαν ‘Μήνη’ οι ‘θεοί’ ενώ οι άνθρωποι ‘Σελήνη’. Η εκτενής μελέτη στα αρχαία κείμενα μας έχει πείσει ότι οι ‘θεοί’ δεν ήσαν παρά προγενέστεροι άνθρωποι με μεγάλα κατορθώματα, ήσαν δηλαδή άνθρωποι άλλης εποχής, πιθανότατα προκατακλυσμιαίας, οι οποίοι λάμβαναν τιμές από τους μετέπειτα ανθρώπους ένεκα ακριβώς των μεγάλων κατορθωμάτων, επιτευγμάτων αλλά και εφευρέσεών τους. Το γεγονός ότι στο κείμενο χρησιμοποιείται η λέξη ‘Μήνις’ θεωρούμε, όχι αυθαίρετα όπως αντιλαμβάνεται ο αναγνώστης, ότι πιθανότατα καταδεικνύει μια πανάρχαια εποχή, μάλλον προκατακλυσμιαία ή λίγο μετά τον Κατακλυσμό.

Σημαντική είναι επίσης η αναφορά στο κλίμα της Πελοποννήσου της εποχής κατά την οποία ο Ηρακλής ταξείδεψε στους Υπερβορείους. Γίνεται λόγος για ‘οξείαις αυγαίς αελίου’, δηλαδή για πολύ καυτές ακτίνες του Ηλίου, δηλαδή για πολύ θερμό κλίμα. Γράφεται επίσης ότι ‘δεν πρασίνιζαν τα δέντρα’, δηλαδή γίνεται λόγος για ξηρασία σε συνδυασμό με πολλή ζέστη. Ίσως τούτα, σε μια ενδεχόμενη παλαιοκλιματολογική μελέτη, να μας προσδιόριζαν ένα χρονικό εύρος εντός του οποίου το ταξείδι αυτό του Ηρακλή έλαβε χώρα.

Η χώρα των Υπερβορείων διέθετε ελάφια. Επίσης, βρισκόταν, λέει, ‘πίσω από του Βοριά τις παγωμένες πνοές’. Εδώ δύο τινά συμβαίνουν. Είτε η έκταση της χώρας των Υπερβορείων είναι τέτοια που μπορούν και τα δύο να ισχύουν (δηλαδή, και να φύεται ελιά- άρα εύκρατο κλίμα- και να είναι όλα παγωμένα -στα βορειότερα ευλόγως), είτε ο Πίνδαρος σκοπίμως προσθέτει την δεύτερη αναφορά για να μπερδέψει (διότι εκ πρώτης όψεως είναι αντιφατική η διήγηση) τους ‘αμύητους’. Τείνουμε περισσότερο στην πρώτη εκτίμηση. Κάποιος θα μπορούσε να πει, βεβαίως, ότι απλώς ο Πίνδαρος δεν γνώριζε από πρώτο χέρι τα πράγματα και αντιγράφοντας αρχαιότερες πηγές τα έμπλεξε. Θεωρούμε πως αυτό δεν ισχύει για λόγους που θα εξηγήσουμε σε μελλοντικό άρθρο μας.

Βλέπουμε λοιπόν πόσες πληροφορίες και πόσες βάσεις μελετών μπορεί να μας παρέχει η Μυθολογία, πάντα χρησιμοποιώντας την Λογική και σε σύγκριση με τα δεδομένα που μας παρέχει η σύγχρονη Επιστήμη. Δίχως αυτά τα δύο όμως η ενασχόληση με την Μυθολογία είναι ‘επικίνδυνη’ και συχνά οδηγεί σε ‘τέρατα’.

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: