Πίνδαρος – Ό, τι γίνεται άνευ Θεού, καλύτερα να μένει στη σιωπή

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε ένα απόσπασμα από τον λυρικό ποιητή Πίνδαρο.

Pindar_statue

Ολυμπιόνικος IΧ, Στίχοι 100-108

Αρχαίο κείμενο: «το δε φυά κράτιστον άπαν. Πολλοί δε διδακταίς ανθρώπων αρεταίς κλέος ώρουσαν αρέσθαι. Άνευ δε θεού, σεσιγαμένον ου σκαιότερον χρήμ’ έκαστον. Εντί γάρ άλλαι οδών οδοί περαίτεραι, μία δ’ ουχ άπαντας άμμε θρέψει μελέτα. Σοφίαι μέν αιπειναί»

Απόδοση: «η φύσις του καθενός είναι το ισχυρότερον όλων. Πολλοί ξεκίνησαν να κερδίσουν τη δόξα με τρόπους που διδάσκονται. Όμως ό, τι γίνεται άνευ θεού, καλύτερα να μένει στη σιωπή. Υπάρχουν άλλοι δρόμοι που πάνε πιο πέρα. Δεν μας βοηθάει όλους η ίδια μελέτη. Οι σοφίες είναι δύσκτητες»

NovoScriptorium: Ο Πίνδαρος υποστηρίζει ότι η φύσις, δηλαδή οι εκ γενετής τάσεις, διαθέσεις, κλίσεις του ανθρώπου είναι το ‘κράτιστον απάντων’, είναι ισχυρότατο όλων. Πριν από οτιδήποτε άλλο λοιπόν -στο υλικό επίπεδο- αποδίδει την μέγιστη σημασία στο γενετικό υλικό του ανθρώπου και στο πώς αυτό έχει παραδοθεί στο εκάστοτε άτομο από τους γονείς και προγόνους του.

Έπειτα, αναφέρει πως η δόξα μπορεί να αποκτηθεί από τους ανθρώπους με τρόπους που διδάσκονται, υπονοώντας πως με κατάλληλη εκπαίδευση ακόμη και κάποιος που δεν το έχει από φυσικού του να κάνει κάποια πράγματα δύναται να φτάσει στο σημείο να τα κάνει. Τούτη είναι μια βασική πτυχή της αξίας της Παιδείας: το κακό να κάνει καλύτερο, το καλό να κάνει άριστο.

Στη συνέχεια βάζει στη συζήτηση την κύρια παράμετρο όλων των πραγμάτων, τον Θεό. Τονίζει ότι άνευ Θεού, δίχως δηλαδή να έχει την ευλογία του Θεού, ό, τι γίνεται, καλύτερο είναι να παρασιωπάται και να μην γίνεται γνωστό. Εν ολίγοις, καλύτερα να μην γίνεται καθόλου!

Ακολούθως τονίζει ότι είναι ‘άλλοι οι δρόμοι’ που οδηγούν τον άνθρωπο ‘πιο πέρα’, εννοώντας ότι για τα πολύ ψηλά πνευματικά ύψη δεν υπάρχει μια απλή, έστω και συστηματική, παιδευτική διαδικασία ως ‘τυφλοσούρτης’ για όλους ώστε να γίνουν σοφοί.

Και προσθέτει ότι δεν είναι βοηθητική για όλους η ‘ίδια μελέτη’. Ευλόγως, τούτο συμβαίνει, πριν από όλα, ένεκα της διαφορετικής φύσεως του κάθε ανθρώπου. Έπειτα, ένεκα των διαφορετικών επίκτητων καταβολών του καθενός. Τέλος, ως συνάρτηση της βουλήσεως/θελήσεως ενός εκάστου.

Καταλήγει λέγοντας ότι οι σοφίες, δηλαδή οι παγιοποιημένες και τελειοποιημένες γνώσεις επί των πραγμάτων, είναι ‘δύσκτητες’, δεν αποκτούνται εύκολα.

Οι αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι απέδιδαν τεράστια αξία στο θέμα ‘γενεά’, ‘γενετική’ και ‘ευγονική’. Το θεωρούσαν την βάση όχι μόνο για την ποιότητα ζωής του κάθε νέου ανθρώπου που έρχεται στον κόσμο, αλλά και θεμέλιο λίθο της ευρύτερης κοινωνικής ζωής. Ο Πίνδαρος είναι φανερό ότι ανήκει σε αυτή την σχολή σκέψεως. Η σύγχρονη επιστήμη έχει καταδείξει ότι μεταφέρονται από γενιά σε γενιά τόσο τα γενετικά όσο και τα ψυχοπνευματικά χαρακτηριστικά. Συνεπώς, θα πρέπει να συμφωνήσουμε με τον Πίνδαρο ότι ‘κράτιστον απάντων’ είναι η φύσις του ανθρώπου.

Για την αξία της Παιδείας και το τι μπορεί να πετύχει μια κοινωνία με σωστή Παιδεία είναι μάλλον περιττό να προσθέσουμε κάτι εμείς, αφού έχουν ειπωθεί πολλά εδώ και αιώνες. Το μόνο που επιλέγουμε να υπερτονίσουμε είναι ότι η σωστή Παιδεία δρα ως ‘βελτιωτικό’ στον κάθε άνθρωπο, πετυχαίνοντας να διορθώνει ικανοποιητικά ή και απόλυτα μια τυχόν ‘κακή φύση’. Είναι, δηλαδή, ένα βελτιωτικό ‘λογισμικό’ για το μηχάνημα ‘φυσικός άνθρωπος’. Με την σωστή Παιδεία ο άνθρωπος βοηθιέται να αλλάξει προς το καλύτερο την φύση του. Και αυτό έχει ευεργετικές προεκτάσεις τόσο στο μεμονωμένο άτομο όσο και στο κάθε ευρύτερο ανθρώπινο σύνολο.

Η πεποίθηση ότι όσα γίνονται ‘άνευ Θεού’ καλύτερα να μην γίνονται είναι μια παγιοποιημένη θέση, δογματική θα λέγαμε, των Ελλήνων ήδη από την βαθειά αρχαιότητα. Σε όσα κάνει ο άνθρωπος πρέπει να υπάρχει αναφορά στον Θεό. Η δε Παιδεία και η αναζήτηση της Σοφίας και της Δόξας θεωρείται απολύτως αδιανόητο να μην έχουν αναφορά στον Θεό. Μια ‘άθεη’ παιδευτική διαδικασία λοιπόν ή μια ‘άθεη’ προσέγγιση της Επιστήμης ή της Διανόησης, και φυσικά της ευρύτερης κοινωνικής ζωής, είναι εντελώς εκτός της Ελληνικής Φιλοσοφικής σκέψεως. Ο Πίνδαρος προχωρά την σκέψη και ισχυρίζεται ότι είναι καλύτερο να μένουν στη σιωπή τα ‘άνευ Θεού’ έργα ή, ακόμη καλύτερα, να μην γίνονται καθόλου. Γιατί αυτό; Διότι όταν τέτοια έργα γίνονται ευρέως γνωστά ή ακόμη χειρότερα αν ‘διαφημίζονται’ κιόλας, ένα μέρος των ανθρώπων (για διάφορους λόγους) θα παρασυρθεί και θα ταλαιπωρήσει και θα ταλαιπωρηθεί ακολουθώντας λανθασμένους δρόμους στη νόηση και την ζωή. Τούτο συνέβαινε σε όλες τις εποχές και καθώς το είχαν διαπιστώσει ήδη από πολύ αρχαία χρόνια, είχαν καταλήξει ότι είναι προτιμότερο να μην υπάρχει το φαινόμενο ή αν υπάρχει να κυριαρχεί η τάση ‘φίμωσής’ του. Αποσκοπώντας στο ευρύτερο κοινωνικό καλό. Το κέντρο της ανθρώπινης ζωής για τους Φιλοσόφους, και για τον Πίνδαρο που παρουσιάζουμε εδώ, πρέπει να είναι ο Θεός, ο δημιουργός και χορηγός της ζωής. Διότι μόνον αυτό είναι και το λογικό! Δεν είναι διόλου τυχαίο πως την ‘αθεΐα’ θεωρούσαν ως ‘παραφροσύνη’.

‘Τυφλοσούρτης’ για την κατάκτηση της Σοφίας, πέραν της βασικής κεντρικής ιδέας που είναι να ζούμε ‘κατά Θεόν’, δεν υπάρχει. Διότι το εύρος κατάκτησης της Σοφίας και κάθε Αγαθού εξαρτάται από το Θείον Θέλημα και δεν αποτελεί μια ανθρώπινη απόφαση. Δίχως την Θεία συγκατάβαση, όσο και να προσπαθεί ο άνθρωπος δεν είναι δυνατό να προχωρήσει ούτε βήμα εμπρός. Και από την άλλη, αν είναι Θείον Θέλημα, με μια μικρή ειλικρινή προσπάθεια, ο άνθρωπος δύναται να λάβει πλούσια την Χάρη και να φτάσει μέχρι και τον Αγιασμό ή άλλα μεγάλα επιτεύγματα. Είναι μέγα μυστήριον όλο αυτό και σε καμμία περίπτωση αναλύσιμο σε βάθος, πέραν των βασικών γραμμών του, από τον άνθρωπο.

Ο Πίνδαρος θέτει και μια άλλη παράμετρο. Η ‘ίδια μελέτη’ δεν είναι βοηθητική με ίδιο τρόπο για όλους, λέει. Τούτο είναι μάλλον λογικώς αναμενόμενο, καθώς κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός από κάθε άλλον άνθρωπο τόσο σε συνδυασμούς γονιδίων όσο και ψυχοπνευματικές καταβολές και διαθέσεις. Κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική ψυχή (και αντίστοιχο ‘εαυτό’) από κάθε άλλον, αλλά και διαφορετική δομή εγκεφάλου, όπως έχει καταδείξει η σύγχρονη επιστήμη. Συνεπώς, συνυπολογίζοντας και το Θείον Θέλημα σε όλα τα παραπάνω (αν δηλαδή ένας άνθρωπος έχει την άνωθεν έγκριση ή όχι ώστε να καταπιαστεί με κάτι), γίνεται αντιληπτό ότι, πράγματι, το ίδιο ακριβώς πράγμα είναι απλώς αδύνατον να έχει το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα σε κάθε άνθρωπο. Και έτσι όπως το γράφει φαίνεται πως υπονοεί ότι για κάποιους μία μελέτη που σε άλλους κάνει μέγα καλό, για εκείνους μπορεί να αποδειχθεί μέγα κακό ή , έστω, μη ωφέλιμη.

Η καταληκτική του θέση είναι ότι η Σοφία (με τις διάφορες πτυχές της) δύσκολα μπορεί να κατακτηθεί από τον άνθρωπο. Τούτο φαίνεται πως είναι αληθές, αν το παρατηρήσουμε σε Ιστορικό βάθος. Διότι, απλούστατα, αν οι περισσότεροι των ανθρώπων προσέγγιζαν την Σοφία, οι αντίστοιχες κοινωνίες τους θα ήσαν ‘ιδανικές’. Τούτο γνωρίζουμε πως ποτέ δεν συνέβη, είμαστε δε πεπεισμένοι πως και ποτέ δεν θα συμβεί. Αυτό που εξίσου όμως γνωρίζουμε είναι ότι πρέπει να υπάρχουν πάντα άνθρωποι που να αναζητούν την άδολη Σοφία. Και πρέπει, επίσης, πάντα όταν κάποιος από τους σοφώτερους ανέρχεται στην Αρχή μιας Πολιτείας, να δημιουργεί πλαίσιο ώστε να εφαρμόζεται Παιδεία τέτοια που να οδηγεί περισσότερους ανθρώπους πλησίον της Σοφίας. Και όπως έχουμε ήδη αναδείξει, ‘σοφόν είναι ο θεός’: ο Θεός είναι η καθαυτό Σοφία. Το μόνο βέβαιο είναι ότι στις πολιτείες που κυριαρχεί ο υλισμός και η αθεΐα όχι μόνο Σοφία δεν αναπαράγεται, αλλά βαθμιαίως εξαλείφεται και η όποια υπήρχε πριν, ενώ οι συμφορές που τις βρίσκουν μεγαλώνουν, συν τω χρόνω, με αυξητικούς ρυθμούς.

Ισίδωρος Άγγελος

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: