Αποικίες στη Βόρειο Αφρική και Ωκεάνια ναυτικά ταξείδια των Αρχαίων Ελλήνων. Μια πιθανή χρονολόγηση των ‘Αργοναυτικών’ – Πίνδαρος

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε τρία αποσπάσματα από τον λυρικό ποιητή Πίνδαρο.

Pindar_statue

Πυθιόνικος ΙV, Στίχοι 4-8

Αρχαίο κείμενο: «ένθα ποτέ χρυσέων Διός αιετών πάρεδρος ου αποδαμού Απόλλωνος τυχόντος ιέρεα χρήσεν οικηστήρα Βάττον καρποφόρου Λιβύας, ιεράν νάσον ως ήδη λιπών κτίσσειεν ευάρματον πόλιν εν αργεννόεντι μαστώ»

Απόδοση: «εκεί κάποτε καθισμένη δίπλα στους χρυσούς αετούς του Δία, η ιέρεια του Απόλλωνα που ήταν παρών, προφήτευσε πως ο Βάττος*, ο οικιστής της καρπερής Λιβύης, αφήνοντας πια το ιερό νησί του, θα έχτιζε πάνω σε μαστό της γης ολόλευκο πόλη για τα άρματά της ξακουστή»

*(ο Βάττος στον Πυθιόνικο V, Στίχος 62, καλείται ‘ταμίας της Κυρήνης’, δηλαδή ‘ο τέμνων και μοιράζων την Κυρήνη’. Όπως γίνεται αντιληπτό, ο λόγος γίνεται για την περιοχή της Κυρηναϊκής στην Βόρειο Αφρική)

NovoScriptorium: Στο απόσπασμα αυτό ο Πίνδαρος μας πληροφορεί ότι οι Έλληνες αποίκισαν την Λιβύη, στην περιοχή της Κυρηναϊκής, με αρχηγό και διαμοιραστή της γης στους αποίκους, τον Βάττο. Στους Στίχους 9-10 αναφέρεται ότι η Μήδεια –της γνωστής ιστορίας με τον Ιάσονα και την Αργοναυτική Εκστρατεία- έζησε 17 γενιές πριν από την εποχή του αποικισμού της Λιβύης. Ο Βάττος έζησε 8 γενεές πριν τον σύγχρονο του Πινδάρου βασιλέα της Κυρήνης, Αρκεσίλαο (Στίχος 65). Μιας και ο Πίνδαρος έζησε τον 6ο αιώνα π.Χ., συμφώνως προς τα γραπτά του η Αργοναυτική εκστρατεία πρέπει να έλαβε χώρα 25 γενιές πριν τον 6ο αιώνα. Εφόσον υπολογίσουμε κάθε γενιά περίπου στα 25-30 χρόνια, η Αργοναυτική Εκστρατεία πρέπει να έλαβε χώρα εντός του χρονικού διαστήματος 1250-1400 π.Χ. Αυτός ο αριθμός, ενώ μοιάζει λογικός κατά μία έννοια, είναι δύσκολο να είναι ο πραγματικός, καθώς υπάρχουν άλλες εξιστορήσεις από την Μυθολογία περί των Αργοναυτικών που, φανερά, αναφέρονται σε πολύ παλαιότερες εποχές. Όπως, από την άλλη μεριά, υπάρχουν μύθοι όπου εξιστορούνται αποικισμοί περιοχών, της Λιβύης περιλαμβανομένης, πολύ παλαιότερα του 6ου αιώνος π.Χ. Πιθανώς την πλήρη αλήθεια δεν θα την μάθουμε ποτέ. Δεν αποκλείεται να υπήρξαν μια σειρά από ναυτικές εξορμήσεις των Ελλήνων ανά τις χιλιετηρίδες (τουλάχιστον από το 8.000 π.Χ. και μετά που γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι κινούνταν με άνεση και σε έκταση στην θάλασσα – δες επιστημονικές δημοσιεύσεις για το θέμα στο τμήμα ‘Archeology-Paleontology-Ancient Greece’) και έπειτα από πολλούς αιώνες όλες οι διηγήσεις να συμπτύχθηκαν σε μία (ευλόγως αντιφατική σε αρκετά σημεία), κάτι που είναι γνωστό ότι συνέβη σε πλείστους εκ των παναρχαίων μύθων, κυρίως δε κατά τη διάρκεια των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων.

Πυθιόνικος IV, Στίχοι 24-27

Αρχαίο κείμενο: «ανίκ’ άγκυραν ποτί χαλκόγενυν ναΐ κριμνάντων επέτοσσε, θοάς Αργούς χαλινόν. Δώδεκα δε πρότερον αμέρας εξ Ωκεανού φέρομεν νώτων ύπερ γαίας ερήμων εννάλιον δόρυ, μήδεσιν ανσπάσσαντες* αμοίς»

Απόδοση: «ήταν τότε που τους πέτυχε να κρεμάνε στο καράβι την χαλκόδοντη άγκυρα, το χαλινάρι της γρήγορης Αργούς. Δώδεκα μέρες πριν εξ Ωκεανού φέραμε το θαλάσσιο δόρυ υπέρ της γης τις έρημες μεγάλες εκτάσεις, μηδείς εκ των ημετέρων ήλκυσε προς τα άνω/ανέσυρε»

*(ανασπάω = έλκω προς τα άνω, ανασύρω, ανελκύω πλοίον εις την ξηράν)

NovoScriptorium: Η Αργώ χαρακτηρίζεται ‘γρήγορο πλοίο’. Είχε, όπως γράφει ο Πίνδαρος, ‘χαλκόδοντη άγκυρα’. Συνεπώς, την εποχή της Αργοναυτικής Εκστρατείας η χρήση του χαλκού ήταν διαδεδομένη. Έπειτα, αναφέρει ξεκάθαρα ότι η Αργώ ταξίδευσε στον Ωκεανό, από τον οποίο και επιστρέφει στα πάτρια. Τα υπόλοιπα που αναφέρονται είναι αρκετά περίεργα. Φέραμε, γράφει, το ‘θαλάσσιο δόρυ’ (αναφέρεται στην Αργώ, λογικώς, ένεκα ταχύτητος) ‘υπέρ’ δηλαδή ‘πάνω από’ της γης ‘τις έρημες μεγάλες εκτάσεις’. Πώς το εννοεί το ‘πάνω από’ άραγε; Πετούσαν; Ή εννοεί ότι μετέφεραν την Αργώ με τα χέρια ή με μηχανήματα ‘πάνω από την γη’ σε κάποια δίολκο; Ποιες είναι οι ‘έρημες μεγάλες εκτάσεις’ στις οποίες αναφέρεται; Έρημες από τι άραγε; Από ανθρώπους ή κυριολεκτικώς έρημες; ‘Κανείς εκ των ημετέρων δεν ανέσυρε την άγκυρα της Αργούς’, γράφει. Αν δεν ανέσυρε την άγκυρα, πώς τότε είναι δυνατόν να μετεφέρθη η Αργώ (αν μετεφέρθη); Και πώς διέσχισαν κουβαλώντας την Αργώ όλες αυτές τις μεγάλες ερημικές εκτάσεις; Υπεράνθρωποι ήσαν; Είναι σχεδόν σίγουρο ότι δεν θα λάβουμε σαφή απάντηση για όλα αυτά ποτέ. Κρατούμε όμως από αυτό το απόσπασμα ως δεδομένο ότι η Αργώ, σαφώς, ταξίδευσε στον Ωκεανό. Συνεπώς, και σε συνδυασμό με το προηγούμενο απόσπασμα, οι αρχαίοι Έλληνες φαίνεται πως έκαναν ταξείδια (και) στον Ωκεανό ήδη μεταξύ του 1250 και 1400 π.Χ.

Πυθιόνικος IV, Στίχοι 249-253

Αρχαίο κείμενο: «κτείνε μέν γλαυκώπα τέχναις ποικιλόνωτον όφιν*, ω Αρκεσίλα, κλέψεν τε Μήδειαν σύν αυτά, τάν Πελίαο φονόν. Έν τα’ Ωκεανού πελάγεσσι μίγεν πόντω τ’ ερυθρώ Λαμνιάν τ’ έθνει γυναικών ανδροφόνων»

Απόδοση: «λοιπόν Αρκεσίλαε, με δόλο εκείνος σκότωσε τον γλαυκομάτη όφι με την ποικιλόχρωμη ράχη και τη Μήδεια έκλεψε με τη θέλησή της, τη φόνισσα του Πελία. Ταξίδεψαν στα πέλαγα του Ωκεανού, στον ερυθρό πόντο και στις ανδροκτόνες γυναίκες της Λήμνου»

*(οι διαστάσεις του όφεως δίνονται στον Στίχο 245: «ός πάχει μάκει τε πεντηκόντερον ναύν κράτει, τέλεσεν αν πλαγαί σιδάρου», δηλαδή «ο οποίος (όφις) σε πάχος και μάκρος ξεπερνούσε σφυρήλατο πλοίο με πενήντα κουπιά»)

NovoScriptorium: Σε αυτό το απόσπασμα ο Πίνδαρος αναφέρεται στον Ιάσονα και τους Αργοναύτες. Επαναλαμβάνει με έμφαση ότι ταξείδεψαν στα ‘πέλαγα του Ωκεανού’, στον ‘ερυθρό πόντο’ (ο ‘οίνωψ πόντος’ του Ομήρου, άραγε; ) και στη Λήμνο. Ο όφις τον οποίο φονεύει ο Ιάσων είναι απίθανο να έζησε στην περιοχή του Καυκάσου, και ειδικά στον υποτιθέμενο χρόνο της Αργοναυτικής Εκστρατείας (1250-1400 π.Χ.). Βέβαια, ακόμη και στη Νότιο Αμερική να υποθέσουμε ότι έγινε το Ωκεάνιο ταξείδι των Αργοναυτών, περιοχή που φημίζεται για τα πολύ μεγάλα φίδια της, τόσο μεγάλα φίδια που να ισοφαρίζουν ή να ξεπερνούν σε μέγεθος πλοίο 50-60 μέτρων (όπως εικάζεται ότι ήταν σε μέγεθος μια πεντηκοντήρης) δεν υπάρχουν και δεν γνωρίζουμε (τουλάχιστον ακόμη) να υπήρξαν στα ιστορικά χρόνια. Πάντως έστω κι αν ο μύθος περιλαμβάνει αυτή την υπερβολή, ο πυρήνας του ‘δείχνει’ Ωκεάνιο ταξείδι της Αργούς στο Νότιο Ημισφαίριο, στον Ατλαντικό Ωκεανό, σε συνδυασμό και με άλλες πληροφορίες από τους αρχαίους συγγραφείς.

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: