Επίκαιρα και διαχρονικά πολιτικά μηνύματα – Πίνδαρος

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε δύο αποσπάσματα από τον λυρικό ποιητή Πίνδαρο.

Pindar_statue

Πυθιόνικος IV, Στίχοι 139-141

Αρχαίο κείμενο: «εντί μέν θνατών φρένες ωκύτεραι κέρδος αινήσαι πρό δίκας δόλιον τραχείαν ερπόντων προς έπιβδαν όμως. Αλλ’ εμέ χρή και σε θεμισσαμένους οργάς υφαίνειν λοιπόν όλβον»

Απόδοση: «ο νους των θνητών πιο γρήγορα δέχεται το δολερό κέρδος από το δίκαιο, παρόλο που ακολουθούν συνέπειες. Μα πρέπει εσύ κι εγώ την οργή μας συγκρατώντας, μες στο δίκαιο να υφάνουμε τη μελλοντική ευτυχία μας»

NovoScriptorium: Ο Πίνδαρος καταγράφει εδώ την διαχρονική πραγματικότητα ότι ο άνθρωπος πιο εύκολα πηγαίνει στο κακό παρά στο καλό. Επιδιώκοντας το κέρδος, το συμφέρον, πιο εύκολα ακολουθεί την δόλια οδό παρά την οδό της δικαιοσύνης και της αξίας. Συμβουλεύει όμως ακολούθως ότι ο άνθρωπος πρέπει να υφαίνει στο δίκαιο την –όποια- μελλοντική του ευτυχία. Όπως συμβουλεύει προς συγκράτηση της οργής, ειδικώς για χάρη του κοινού καλού. Ο άνθρωπος που έχει ανατραφεί να σέβεται και να τιμά Θεό δεν θα επιλέξει ποτέ συνειδητά την δόλια οδό. Αντιθέτως, θα πορευτεί, με κάθε κόστος, την οδό της Αρετής. Η οποία επιλογή είναι ωφέλιμη τόσο ατομικώς όσο και κοινωνικώς. Σαφώς λοιπόν δεν υπήρξε τυχαία η επιδίωξη των Φιλοσόφων να πείσουν τους γύρω τους προς την κατεύθυνση μιας ζωής ένθεης, προς ένα πρότυπο ανθρώπου που θα αγωνίζεται πρωτίστως για Αρετές. Υπήρξε δηλαδή πέρα από πνευματική, βαθιά πολιτική επιλογή.

Πυθιόνικος IV, Στίχοι 271-274

Αρχαίο κείμενο: «χρή μαλακάν χέρα προσβάλλοντα τρώμαν έλκεος αμφιπολείν. Ράδιον μέν γάρ πόλιν σείσαι και αφαυροτέροις. Αλλ’ επί χώρας αύτις έσσαι δυσπαλές δή γίνεται, εξαπίνας ει μη θεός αγεμόνεσσι κυβερνατήρ γένηται»

Απόδοση: «πρέπει να ιατρεύσεις τη σάπια πληγή με χέρι πραϋντικό. Γιατί εύκολο είναι και στους φαύλους να συνταράξουν την πόλη, μα πολύ δύσκολο να την στήσει κανείς όρθια πάλι, αν κάποιος θεός δε γίνει ξαφνικά στους αρχηγούς οδηγητής»

NovoScriptorium: Στο απόσπασμα αυτό ο Πίνδαρος καταθέτει διαπιστώσεις περί της Πολιτείας, προσθέτοντας και μια θεολογική (αφορά τον Πνευματικό Νόμο) προέκταση του ζητήματος. Το πρώτο που αναφέρει έχει γενική εφαρμογή, όχι μόνο στα πολιτικά. Την σάπια πληγή πρέπει να ιατρεύει κανείς με χέρι πραϋντικό. Δηλαδή, τα άσχημα και κακά που αποτελούν πληγές για άτομα και πολιτείες πρέπει να θεραπεύονται με ήπιο τρόπο. Πιστεύει, εξ όσων φαίνεται, ο Πίνδαρος ότι οι δυναμικές και βίαιες ‘θεραπείες’ δεν είναι ο σωστός τρόπος ίασης ‘πληγών’. Τόσο ψυχιατρικώς όσο και κοινωνικώς, αλλά, αν μη τι άλλο, και θεολογικώς-πνευματικώς, θα συμφωνήσουμε απολύτως μαζί του. Ας σκεφτούμε ένα απλό παράδειγμα, για να δούμε πόσο δίκιο έχει. Λόγου χάρη, επιχειρεί κάποιος να ‘διορθώσει’ έναν άλλο άνθρωπο. Έχει, πράγματι, την αλήθεια, το δίκαιο, την λογική, την πραγματικότητα, την επιστήμη, κλπ, με το μέρος του. Αν προσπαθήσει να επιβάλλει και μάλιστα με δεικτικό τρόπο στον συνομιλητή του την –κατά τα άλλα απολύτως σωστή- θέση του, τότε θα λειτουργήσει αυτομάτως ο –καλώς ή κακώς- ‘φυσικός’ εγωισμός και ο συνομιλητής όχι μόνο θα αρνηθεί αλλά θα αντεπιτεθεί, ανεξαρτήτως αν έχει άδικο. Ας προεκτείνει ο καθένας αυτό το παράδειγμα σε όλα τα επίπεδα. Θα γίνει αντιληπτό, με παραστατικό τρόπο μάλιστα, το πόσο δίκαιο έχει ο Πίνδαρος στα γραφόμενά του.

Η ανακατωσούρα σε μια πολιτεία εύκολα συμβαίνει, μας γράφει. Και όχι απαραίτητα από τους πιθανώς ‘καλούς’ της υπόθεσης, αλλά και από τους φαύλους. Όταν η πολιτεία πέσει στα χέρια των φαύλων όμως, συνεχίζει ο Πίνδαρος, τότε μόνο ‘κάποιος θεός’ μπορεί να την συνεφέρει οδηγώντας τους επόμενους ηγέτες της. Το πολιτικό και πνευματικό ταυτόχρονα μήνυμα είναι πως πρέπει να προσέχουμε πολύ και πάντα οι πολίτες, όχι μόνο να αποφεύγουμε τις εσωτερικές αναταραχές, αλλά ποτέ να μην επιτρέπουμε σε φαύλους να ανέρχονται σε θέσεις αρχής. Ειδάλλως βρισκόμαστε έπειτα –και δικαίως- στο έλεος του Θεού. Στην θέση αυτή συμφωνεί, όπως έχει καταδείξει η μελέτη μας στα κείμενά του, απολύτως και ο Όμηρος.

Η χρήση της λέξεως ‘φαύλος’ είναι ταυτόσημη με την ‘κακότητα’ για την οποία μιλάει συχνά ο Όμηρος. Είναι δε αντίθετη των λέξεων ‘αγαθός’ ή ‘άριστος’ ή ‘εσθλός’ που, προφανώς, ανήκουν στην αντίθετη όψη από αυτή της ‘κακότητος’. Τα χαρακτηριστικά του ‘καλού’ και του ‘κακού’ κατά τον Όμηρο και τους Φιλοσόφους τα έχουμε παραθέσει σε προηγούμενα άρθρα μας. Αυτός που ανήκει στην καλή πλευρά είναι απαραιτήτως ένθεος, θεοσεβής, αγωνίζεται για αρετή, είναι δίκαιος και φιλαλήθης. Ο φαύλος και κακός είναι τα ακριβώς αντίθετα. Συνεπώς, το μήνυμα του Πίνδαρου που αφορά τους ‘φαύλους’ μπορεί να αναλυθεί και ως εξής:

‘όταν, λαέ μιας πολιτείας, επιτρέπεις σε άθεους, αντίθεους, ασεβείς, άδικους, δόλιους, ψεύτες, κλπ, να ανέλθουν στην Αρχή και να σε κυβερνήσουν, τότε η πολιτεία σου θα ξεπέσει τόσο πολύ που μόνον ο Θεός θα μπορεί να σε βοηθήσει πια’

Ισίδωρος Άγγελος

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: