Οι επιπτώσεις της Ύβρεως στις ανθρώπινες κοινωνίες – Ο σχεδόν ‘προφητικός’ λόγος του Ησιόδου

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε δύο αποσπάσματα από τον αρχαίο ποιητή Ησίοδο.

image001(3846)

Έργα και ημέραι, Στίχοι 213-218

Αρχαίο κείμενο: «σύ δ’ άκουε δίκης, μηδ’ ύβριν όφελλε. Ύβρις γαρ τε κακή δειλώ βροτώ. Ουδέ μεν εσθλός ρηιδίως φερέμεν δύναται, βαρύθει δε θ’ υπ’ αυτής εγκύρσας άτησιν. Οδός δ’ ετέρηφι παρελθείν κρείσσων ες τα δίκαια. Δίκη δ’ υπέρ Ύβριος ίσχει ες τέλος εξελθούσα. Παθών δε τε νήπιος έγνω»

Απόδοση: «εσύ να πειθαρχείς στο δίκαιο και να μην αγαπάς την ύβρη. Γιατί αυτή τον ζημιώνει τον αδύναμο θνητό. Ούτε κι ένας δυνατός μπορεί να την σηκώσει, κι αυτός ακόμη γονατίζει απ’ το βάρος της, σαν πέσει σε απερισκεψίες. Προτιμότερος λοιπόν ο δρόμος που οδηγεί από την άλλη μεριά προς την Δικαιοσύνη. Αυτή στο τέλος κατορθώνει πάντα να νικάει την Ύβριν. Κι αυτό το μαθαίνει ο κάθε άμυαλος, μόνον όταν το πάθει»

NovoScriptorium: Εδώ ο Ησίοδος διατυπώνει μια μεγάλη αλήθεια του Πνευματικού Νόμου. Ο άνθρωπος πρέπει να κινείται στη ζωή του με δικαιοσύνη και να αποφεύγει την ύβρη με κάθε τρόπο. Προειδοποιεί, για άλλη μία φόρα, ότι η ύβρη οδηγεί σε μεγάλη πτώση τον άνθρωπο, ενώ ισχυρίζεται πως είναι λίαν δύσκολο κανείς να συνέλθει, είτε δυνατός είτε αδύνατος, όταν οι επιπτώσεις των απερίσκεπτων ενεργειών του καταφτάσουν – συνεπώς, λειτουργεί ένας ‘αυτόματος’ όσο και αόρατος μηχανισμός ‘τιμωρίας’ άνωθεν. Χαρακτηρίζει ‘άμυαλους’ όσους συντάσσονται με την Ύβρη. Διόλου τυχαίο ότι πάντες οι Φιλόσοφοι και οι μεγάλοι Ποιητές (Όμηρος, Πίνδαρος, κα) αποκαλούν ‘άφρονες, παράφρονες, ασύνετους’ όσους δεν πιστεύουν στο Θείον ή, ακόμη χειρότερα, είναι ‘θεομάχοι’. Καθώς λοιπόν το Θείον είναι ταυτισμένο με την Δικαιοσύνη για αυτούς, είναι σαφές ότι το να συντάσσεται κανείς με την Ύβρη αποτελεί έμπρακτη εναντίωση στο Θείον. Μας πληροφορεί δε πως η Δικαιοσύνη νικάει πάντα την Ύβρη. Εν ολίγοις, ό, τι και να γίνει, όσο και να πολεμήσουν τον Θεό οι άνθρωποι, δεν υπάρχει καμία περίπτωση να θριαμβεύσει εν τέλει το Κακό.

Έργα και ημέραι, Στίχοι 225-247

Αρχαίο κείμενο: «Οί δε δίκας ξείνοισι και ενδήμοισι διδούσιν ιθείας και μη τι παρεκβαίνουσι δικαίου, τοίσι τέθηλε πόλις, λαοί δ’ ανθεύσιν εν αυτή. Ειρήνη δ’ ανά γήν κουροτρόφος, ουδέ ποτ’ αυτοίς αργαλέον πόλεμον τεκμαίρεται ευρύοπα Ζεύς. Ουδέ ποτ’ ιθυδίκησι μετ’ ανδράσι λιμός οπηδεί ουδ’ άτη, θαλίης δε μεμηλότα έργα νέμονται. Τοίσι φέρει μεν γαία πολύν βίον, ούρεσι δε δρύς άκρη μεν τε φέρει βαλάνους, μέσση δε μελίσσας. Ειροπόκοι δ’ όιες μαλλοίς καταβεβρίθασιν. Τίκτουσιν δε γυναίκες εοικότα τέκνα γονεύσιν. Θάλλουσιν δ’ αγαθοίσι διαμπερές. Ουδ’ επί νηών νίσσονται, καρπόν δε φέρει ζείδωρος άρουρα. Οίς δ’ ύβρις τε μέμηλε κακή και σχέτλια έργα, τοίς δε δίκην Κρονίδης τεκμαίρεται ευρύοπα Ζεύς. Πολλάκι και ξύμπασα πόλις κακού ανδρός απηύρα, ός κεν αλιτραίνη και ατάσθαλα μηχανάαται. Τοίσιν δ’ ουρανόθεν μέγ’ επήγαγε πήμα Κρονίων λιμόν ομού και λοιμόν. Αποφθινύθουσι δε λαοί. Ούδε γυναίκες τίκτουσιν, μινύθουσι δε οίκοι Ζηνός φραδμοσύνησιν Ολυμπίου. Άλλοτε δ’ αύτε ή των γε στρατόν ευρύν απώλεσεν ή ο γε τείχος ή νέας εν πόντω Κρονίδης αποαίνυται αυτών»

Απόδοση: «Όσοι όμως τόσο για τους ξένους όσο και για τους εντόπιους δίκαιες βγάζουν αποφάσεις και διόλου από το δίκαιο δεν ξεστρατίζουν, αυτών η πόλη και οι κάτοικοί της ευτυχούν. Στη χώρα αυτή κουροτρόφος ειρήνη βασιλεύει, κι ο Ζεύς ο εις μακράν έκταση βλέπων χαλεπό/σκληρό πόλεμο δεν τους στέλνει. Ούτε ποτέ οι δίκαιοι λιμό ή άτη* γνωρίζουν στη ζωή τους, αντίθετα, μοιράζονται την αφθονία/πλούτο των φροντίδων/μεριμνών τους. Γι’ αυτούς η γη άφθονα αγαθά βιοτικά (βιός) παράγει. Επάνω στα βουνά η βελανιδιά στην κορυφή της βελανίδια κάμνει, στη μέση του κορμού της τρέφει μέλισσες. Φορτώνονται από μαλλί τα πρόβατά τους τα πυκνόμαλλα. Οι γυναίκες γεννούν παιδιά που μοιάζουν στους γονείς. Κι απ’ άκρη σ’ άκρη τα αγαθά τους αυξάνουν. Κι ούτε ταξίδια με καράβια αναγκάζονται να κάνουν, αφού η ζωοδότρα γη τους δίνει τους καρπούς της. Όσοι όμως έχουν μέριμνά τους την κακή ύβρη και τα απάνθρωπα/δίχως έλεος έργα, αυτούς ο Ζεύς ο εις μακράν έκταση βλέπων δικάζει. Πολλές φορές κι ολόκληρη η πόλη παθαίνει συμφορές εξ αιτίας κάποιου κακού άνδρα, που αμαρτάνει και μηχανεύεται ατασθαλίες. Σ’ αυτούς από τον ουρανό ο υιός του Κρόνου ρίχνει μεγάλη συμφορά, λιμό (πείνα) μαζί και λοιμό (αρρώστια), κι οι άνθρωποι πεθαίνουν. Οι γυναίκες τους πια δεν γεννούν, οι οικογένειες μικραίνουν, σύμφωνα με την σοφή απόφαση του Ολυμπίου Ζηνός. Άλλοτε πάλι ο Κρονίδης μεγάλο στράτευμα τους καταστρέφει ή τείχος ή και πλοία τους μέσα στη θάλασσα καταποντίζει»

*άτη = σύγχυσις φρενών, τεταραγμένη κατάσταση της ψυχής και απερίσκεπτός τις ορμή προερχομένη εκ πλάνης αποστελλομένης υπό των θεών ως επί το πλείστον προς τιμωρίαν ενόχου θρασύτητος

ύβρις = υπερηφάνεια, αυθάδεια, αλαζονεία, προπέτεια, αντίθετον τω σωφροσύνη, ασέλγεια

(ερμηνευτική πηγή των λέξεων: λεξικόν Liddell&Scott)

NovoScriptorium: Σε αυτό το απόσπασμα ο Ησίοδος παραθέτει πώς λειτουργεί ο Πνευματικός Νόμος αναλόγως την ατομική και κοινωνική συμπεριφορά των ανθρώπων μιας Πολιτείας. Έχουμε λοιπόν από τη μία πλευρά εκείνους που φέρονται με δικαιοσύνη προς όλους. Ο Ησίοδος ισχυρίζεται πως μια τέτοια Πολιτεία έχει ευτυχισμένους κατοίκους και γενικώς ευημερεί. Και αναλύει:

α) κουροτρόφος ειρήνη βασιλεύει. Δηλαδή, σε αυτή την Πολιτεία κυριαρχεί η ειρήνη (προσωπική και κοινωνική), ενώ αναθρέφονται ‘κούροι’, δηλαδή νέοι άνδρες/‘παληκάρια’

β) Ο Ζεύς δεν στέλνει χαλεπό/σκληρό πόλεμο. Δηλαδή, μια Πολιτεία στην οποία κυριαρχεί η Δικαιοσύνη, έχει την προστασία άνωθεν από πιθανούς πολέμους

γ) οι δίκαιοι ποτέ δεν γνωρίζουν λιμό ή άτη στη ζωή τους. Δηλαδή, μια Πολιτεία στην οποία κυριαρχεί η Δικαιοσύνη, έχει την άνωθεν προστασία ώστε να μην πεινάσει και να μην γνωρίσουν οι πολίτες της σύγχυση φρενών και διατάραξη της ψυχικής τους καταστάσεως

δ) στην κυριαρχούμενη από δικαιοσύνη Πολιτεία, οι άνθρωποι μοιράζονται την αφθονία των κόπων τους

ε) στην κυριαρχούμενη από δικαιοσύνη Πολιτεία η γη παρέχει άφθονα τα αγαθά της στους ανθρώπους, ακόμη δε και τα διάφορα ζώα δίνουν περισσότερα στους ανθρώπους

στ) οι γυναίκες σε μια τέτοια Πολιτεία γεννούν παιδιά που μοιάζουν στους γονείς. Δηλαδή δεν υπάρχει Πορνεία και Μοιχεία παρά μόνο ο Θεσμός του τιμίου Γάμου.

ζ) απ’ άκρη σ’ άκρη τα αγαθά αυξάνουν σε μια τέτοια Πολιτεία και δεν αναγκάζονται οι άνθρωποι να ξενιτευτούν σε άλλες χώρες για να αποκτήσουν τα προς το ζήν

Έπειτα, έχουμε εκείνους που συμπεριφέρονται με τον αντίθετο τρόπο, ανθρώπους που έχουν μέριμνα την κακή ύβρη και τα απάνθρωπα, δίχως έλεος έργα, οι οποίοι ‘αναγκάζουν’ τον Δία να τους δικάσει. Πληροφορούμαστε, για πολλοστή φορά μέσα από τα αρχαία κείμενα, την βαθειά πεποίθηση ότι ισχύει η ‘συλλογική ευθύνη’. Δηλαδή, για την αμαρτία ενός να την πληρώνουν και άλλοι. Μπορεί, μας λέει, αυτό να συμβεί και για μια ολόκληρη Πολιτεία από την κακία, αμαρτία και ατασθαλία ενός και μόνο ανθρώπου! Μπορούμε να φανταστούμε λοιπόν τι συμβαίνει όταν κυριαρχείται μια Πολιτεία από τέτοιους ανθρώπους! Επιπτώσεις:

α) έρχεται μεγάλη πείνα, αρρώστιες, πλήθος θανάτων

β) οι γυναίκες παύουν να γεννούν και οι οικογένειες μικραίνουν. Δηλαδή κυριαρχείται η Πολιτεία από Υπογεννητικότητα

γ) μεγάλο στράτευμα καταστρέφει την Πολιτεία, τα τείχη και τα πλοία της. Δηλαδή, προκύπτει πόλεμος με εκτεταμένες καταστροφές σε όλες τις υποδομές της Πολιτείας.

Επίσης, εκ του αντιθέτου (σε σχέση με την άλλη πλευρά, των δικαίων) θα ισχύουν και τα κάτωθι:

α) δεν θα αναθρέφονται παληκάρια

β) θα κυριαρχούν η σύγχυση φρενών και οι ψυχικές διαταραχές ανάμεσα στους ανθρώπους

γ) θα υπάρχει προκλητική ανισοκατανομή των αγαθών ανάμεσα στους ανθρώπους και σκληροκαρδία/αδιαφορία για τους φτωχότερους αυτών

δ) η γη δεν θα δίνει τους καρπούς σε αφθονία (αυτό μπορεί να συμβεί και λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων και ένεκα γενικότερης κλιματικής αλλαγής, αλλά και για άλλους λόγους, όπως η ‘νέκρωση’ της γης εξ αιτίας ανθρωπίνης παρεμβάσεως, κυρίως ένεκα απληστίας)

ε) Πορνεία και Μοιχεία θα βρίσκονται σε έξαρση, ενώ ο τίμιος Γάμος θα σπανίζει

στ) τα αγαθά διαρκώς θα λιγοστεύουν και οι άνθρωποι θα αναγκάζονται να ξενιτευτούν ώστε να επιβιώσουν

Όπως έχουμε αναλύσει και εξηγήσει σε πλήθος άρθρων μας ως τώρα, η επιλογή να συνταχθεί ο άνθρωπος με τον Θεό, να Τον τοποθετήσει στο κέντρο της ζωής του, σε όσα κάνει να Τον έχει ως αναφορά, να πράττει όσα αρέσουν σε Εκείνον, να παραδίδει με την καρδιά του το ίδιον θέλημα στο θέλημα Εκείνου, είναι η επιλογή που προτείνουν άπαντες οι Φιλόσοφοι και μεγάλοι Ποιητές της Αρχαίας Ελλάδος. Το να αρνείται τον Θεό ο άνθρωπος ή να (νομίζει ότι) Τον αντιμάχεται λογίζεται ως παραφροσύνη. Αυτή η παραφροσύνη, που έχει μάνα την Ύβρη, οδηγεί τον άνθρωπο σε κάθε είδους ανόσια και ανείπωτη πράξη εναντίον του εαυτού του και των υπολοίπων ανθρώπων. Και ακολουθείται πάντα από την ‘τιμωρία’ άνωθεν – στην πραγματικότητα, όπως έχουμε εξηγήσει, πρόκειται περί ‘αυτοτιμωρίας’, μάλιστα δε δικαιότατης. Όσο μια Πολιτεία και οι άνθρωποί που την αποτελούν απομακρύνεται από τον Θεό και από τις ευλογημένες από Εκείνον πράξεις, τόσο περισσότερο θα ‘γεύεται’ το πικρό ποτήρι των τιμωριών που παραθέτει (και) ο Ησίοδος.

Παρατηρώντας γύρω μας, τόσο στην καθημερινότητα όσο και στις επίσημες κοινωνικές στατιστικές, με βαθύτατη θλίψη διαπιστώνουμε πως η Ελληνική κοινωνία (αλλά και πολλές άλλες, κυρίως ‘Δυτικού Τύπου’ κοινωνίες) υποφέρει από εκείνα που ο Ησίοδος αναφέρει ως ‘άνωθεν τιμωρίες’. Ας ευχηθούμε (και κυρίως ας πράξουμε όσα μπορεί ο καθένας ώστε) να μην συνεχιστεί η κατάσταση αυτή προς το χειρότερο.

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: