Η προσευχή στην Αρχαία Ελλάδα

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε αποσπάσματα από το έργο του Αθανασίου Σταγειρίτη, “Ωγυγία ή Αρχαιολογία”, τα οποία αναφέρονται στην προσευχή και γενικώς στην στάση του Έλληνος ανθρώπου απέναντι στο θείον.

wgygia_1_e5bfc_thumb.jpg

Αθανασίου Σταγειρίτη “Ωγυγία ή Αρχαιολογία”, Τόμος Α’, Σελ. 158-159

«Οι Έλληνες είχον μέγα σέβας και μεγαλητέραν ελπίδα εις την ενέργειαν της προσευχής και ικεσίας. Όθεν δεν μετεχειρίζοντο επιχείρημα ή έργον πριν προσευχηθώσι. Αι δε προσευχαί ελέγοντο ευχαί, δεήσεις, ικεσίαι, Λιταί, εύγματα, αιτήματα, ευχαριστίαι και προσευχαί. Εκτός δε των ιδιαιτέρων προσευχών, είχον αι πόλεις και κοινάς δεήσεις, δια όλην την πόλιν (…) Συνήθως δε προσηύχοντο ιδιαιτέρως δις την ημέραν, το πρωί και εσπέρας. Και το μέν πρωί προσηύχοντο εις τους θεούς, το δ’ εσπέρας εις τους ήρωας και ημιθέους. Κατ’ άλλους δε τρις την ημέραν. Και η προσευχή εγίνετο προς τον ήλιον. Οίον, το πρωί προς ανατολάς, την μεσημβρίαν προς νότον, και το εσπέρας προς την δύσιν. Και ότε προσηύχοντο εις τους ουράνιους θεούς, ύψωναν τας χείρας άνω. Εις δε τους υποχθονίους, κάτω. Ότε δε προς τους θαλασσίους, έβλεπον προς την θάλασσαν»

Ομοίως, Σελ.162-164

«Μετά τον Χρυσούν αιώνα οι άνθρωποι διεφθάρησαν ολοτελώς, και δεν εφύλαττον ούτε συμφωνίας, ούτε υποσχέσεις, ούτε άλλα τοιαύτα συντηρητικά της ησυχίας του κοινωνικού βίου. Όθεν επενοήθη ο όρκος εις χαλίνωσιν της διαφθοράς εκείνης, και εμυθολογήθη ότι ήτον θεός και υιός της Έριδος. Επειδή η διχόνοια και φιλονεικία εγέννησε τον όρκον. Αλλ’ ή εκείνος ή άλλος, ο σκοπός ήτον να εμπνεύση εις τους ανθρώπους τον φόβον των θεών, περί του οποίου δεν εφρόντιζον οι άνθρωποι τότε (…) Τινές δε απέφευγον τον όρκον, ως λέγει και ο Μένανδρος. ‘όρκον δε φεύγε, κάν δικαίως ομνύεις’. Ο δε Πυθαγόρας και οι οπαδοί αυτού ώμνυον τούτον τον τρόπον. Ναι μά τον αμετέρα ψυχά παραδόντα τετρακτύν παγάν αενάου φύσεως ριζώματ’ έχουσαν. Επειδή ενόμιζον την εντέλειαν της ψυχής εις τα τέσσαρα ταύτα συνισταμένην. Εις τον νουν, γνώσιν, αίσθησιν και συλλογισμόν. Ο δε Σωκράτης ώμνυεν εις τα ζώα. Νή τον κύνα, χήνα, ή και τον πλάτανον, εμποδίζων και τους μαθητάς αυτού, φέρων παράδειγμα τον Ραδάμανθυν τον δικαιότατον άνθρωπον, ός τις συνεβούλευε να μη ομνύωσιν οι άνθρωποι εις τους θεούς»

NovoScriptorium: Οι Έλληνες ως και τον Χρυσούν Αιώνα (5ος αιών π.Χ.) υπήρξαν ένας λαός βαθύτατα ένθεος. Σε όλες τους τις καθημερινές δραστηριότητες επικαλούντο το θείον. Δεν έκαναν τίποτα δίχως να προσευχηθούν πριν! Ήσαν λοιπόν ευσεβείς, ένθεοι και προσευχόμενοι, σχεδόν αδιαλλείπτως θα λέγαμε, με ποικιλία προσευχών. Προσευχές ατομικές, προσευχές οικιακές, προσευχές για την πόλη, προσευχές για όλο τον κόσμο. Προσευχές για το πρωί, για το μεσημέρι, για το βράδυ. Τιμούσαν δε θεούς, ήρωες και ημιθέους, δηλαδή (όπως έχουμε αναλύσει-καταδείξει σε έτερα άρθρα μας στο τμήμα ‘Φιλοσοφία’) τόσο το θείον καθεαυτό όσο και τους προγόνους. Είναι άγνωστο τι ακριβώς συνέβη εκεί στον 5ο αιώνα π.Χ. και ξαφνικά ο ‘φόβος θεού’, η ευσέβεια, η ένθεη στάση ζωής (με όλα όσα έχουμε παρουσιάσει ήδη ικανοποιητικώς σε έτερα άρθρα στο τμήμα ‘Φιλοσοφία’) άρχισαν να φθίνουν σε τόσο δραματικό βαθμό ώστε επινοήθηκαν τρόποι όπως ο όρκος, μήπως και συγκρατηθεί κάπως η αδικία και η γενικευμένη διαφθορά μεταξύ των ανθρώπων. Διαβάζουμε, όχι πάντως με ιδιαίτερη έκπληξη, πως οι εκ των κορυφαίων της Φιλοσοφίας, Πυθαγόρας και Σωκράτης, απεδοκίμαζαν την λήψη όρκου στο όνομα του θείου. Πιθανότερη αιτία είναι η αποφυγή προσβολής του θείου, το να επικαλείται, δηλαδή, κανείς το όνομα του Θεού για πράγματα χαμερπή και ελεεινά, τα οποία θα έπρεπε να τα διορθώσει χρησιμοποιώντας απλώς την λογική που του έδωσε ο Θεός αλλά και την επιθυμητή από Εκείνον καλή διάθεση-προαίρεση που άπαντες θα έπρεπε να έχουμε απέναντι στους συνανθρώπους και σε όλη την Κτίση. Όπως έχουμε διαπιστώσει στις αναλύσεις μας στο τμήμα ‘Φιλοσοφία’, οι Φιλόσοφοι θεωρούσαν όλα τα υλικά-κοσμικά, λίγο-πολύ, μάταια, δίνοντας προτεραιότητα στα ουράνια και θεϊκά. Αν σκεφτούμε ότι οι όρκοι λαμβάνονταν για να διασφαλίσουν υλικά και κοσμικά πράγματα, ουσιαστικώς το μήνυμα που προκύπτει εδώ είναι ότι δεν πρέπει να ‘λαμβάνουμε το όνομα του Θεού επί ματαίω’, όπως ακριβώς αναφέρεται και στην Αγία Γραφή. Πέρασαν λοιπόν άλλοι 6 αιώνες (από τον 5ο π.Χ. αιώνα) μέχρι οι Έλληνες να αρχίσουν να επιστρέφουν στην στάση ζωής των παλαιότερων προγόνων τους, όταν δηλαδή ξεκίνησαν να λαμβάνουν το σωτήριο μήνυμα του Χριστού στον άνθρωπο.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: