Μανουήλ Μοσχόπουλος: Ιδέες Πολιτικού και Οικονομικού Φιλελευθερισμού στην Χριστιανική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (“Βυζάντιο”)

Στην επιστολή του «Περί Όρκου» στον Αυτοκράτορα Ανδρόνικο το 1321, ὁ Μανουήλ Μοσχόπουλος εκφράζει τις απόψεις του για το ρόλο του κράτους.

0250.JPG

Υπῆρξε ἄξιος μαθητής καί ἴσως διάδοχος τοῦ Μάξιμου Πλανούδη καί οἱ ἀνθενωτικές του ἀντιλήψεις δέν πέρασαν ἀπαρατήρητες.

Εἶναι ἀκόμη γνωστό ὅτι, ἀξιοποιώντας μᾶλλον ἀραβικές ἤ περσικές πηγές, συνέθεσε μία μαθηματική πραγματεία σχετικά μέ τά μαγικά τετράγωνα, πού ἀποτελεῖ πιθανότατα τήν πρώτη πραγμάτεία τοῦ θέματος στόν εὐρωπαϊκό χῶρο.

Το 1305/1306 φυλακίστηκε για αντικαθεστωτική δράση.

Ο Μοσχόπουλος μνημονεύεται σήμερα κυρίως ὡς ἐξαιρετικός φιλόλογος, «Σχεδὸν μόνος Μοσχόπουλος ἐμονάρχησεν».

Αὐτό πού ἔχει περάσει ἀπαρατήρητο εἶναι οἱ ἐλευθεριακές πτυχές της επιστολής αυτῆς τοῦ Μοσχόπουλου.

Δύο πράγματα πού τονίζονται ἐπαρκῶς εἶναι ὅτι βασικό μέλημα της κοινωνίας εἶναι ἡ ὁμαλή λειτουργία τῆς ἀγορᾶς καί ὅτι τά καθήκοντά μας πρός τό κράτος εἶναι αὐστηρά ἀρνητικά.

Σχετικά μέ τό πρῶτο σημεῖο, ἤδη ἀπό τήν ἀρχή τοῦ κειμένου ὑποστηρίζεται ὅτι ἡ κοινωνία δέν εἶναι παρά παράπλευρη συνέπεια τῆς (ἀναγκαίας) συγκρότησης τῆς ἀγορᾶς – τῆς δυνατότητας ἀνταλλαγῆς προϊόντων/ υπηρεσιών (στ. 5-6) – καί ὅτι τό κράτος ἱδρύεται γιά νά κατευνάσει κυρίως τούς ἀγοραίους ἀνταγωνισμούς (στ. 7: «ἐν τοῖς συναλλάγμασιν ἔριδας»).

Κατά τόν Μοσχόπουλο, ἡ ἀνθρώπινη ἱστορία εἶναι ἡ ἱστορία τῆς προστασίας τῆς ἀγορᾶς καί τῶν ἐργαλείων πού τήν προστατεύουν ἀπό τίς μή ἐπιδιωκόμενες συνέπειές.

Ἄς ἀναλογιστοῦμε ἀκόμη ὅτι – γιά τόν Μοσχόπουλο – τό κράτος ἤ ὁ ἀνώτατος ἄρχοντας πρόκεινται μόνο γιά βολικές κατασκευές ἤ, ἔστω, γιά ἁπλούς ἀνθρώπους πού κάνουν τήν δουλειά τους, δηλαδή διασφαλίζουν τήν ἁρμονία τῆς κοινωνικῆς ζωῆς, ἰδίως δέ τήν συνέχεια τῶν οἰκονομικῶν δραστηριοτήτων. Γι’ αὐτό τό καθῆκον μας ἀπέναντί τους εἶναι καθαρά ἀρνητικό: εἴμαστε ὑποχρεωμένοι νά τούς ἐπιτρέψουμε νά ὑπάρχουν – τίποτε περισσότερο.

Ἡ σκέψη του, παρά τήν προτεραιότητα πού δίνει στήν ἔννοια τῆς ἀγορᾶς, βρίσκεται μᾶλλον στά ὅρια κλασσικοῦ φιλελευθερισμοῦ.

«συνῆλθον οὖν ἐξ ἀνάγκης πολλοί, ἵν’ ἕκαστος τὸ ἑαυτοῦ προτείνων τὸ παρ’ ἑτέρων λαμβάνῃ. ἐπεὶ δὲ πολλῶν συνερχομένων γνωμῶν εἰκὸς ἦν ἐν τοῖς συναλλάγμασιν ἔριδας συμβαίνειν καὶ μάχας τοῖς ἠθροισμένοις, οὐκ ἦν δὲ τῷ λογικῷ ζώῳ πρέπον μὴ καὶ τούτων διόρθωσιν ἐξευρεῖν, καὶ δὴ ἐξεῦρεν. ἡ δ’ ἦν ἕνα τινὰ καταστῆσαι φρονήσει καὶ ἐμπειρίᾳ διαφέροντα τῶν ἄλλων κριτὴν ἁπάντων εἶναι καὶ ἄρχοντα, ἢ καὶ πλείους·»

(Πηγή: https://www.facebook.com/ellinikihistoria/posts/232816150452810)

(Και εδώ ολόκληρη η μελέτη του Ιάσονος Κουτούφαρη-Μαλανδρίνου για τον Μανουήλ Μοσχόπουλο: http://archeiothrafstis.weebly.com/uploads/1/0/6/5/106523905/manuel_moschopoulos.on_oath.archeiothrafstis.6.2016.pdf?fbclid=IwAR1occdE0fZu-edsRw_pYiBcjo2xlM2ohZm-8K9b6hO2tvVAI372CkGeto4)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: