Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής – Ένας μεγάλος αγωνιστής της Ορθοδοξίας

Ὁ Ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητὴς καταγόταν ἀπὸ ἐπιφανὴ οἰκογένεια καὶ γεννήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη τὸ ἔτος 580 μ.Χ. Ἔλαβε τὴ συνήθη ἐγκυκλοπαιδικὴ μόρφωση καὶ ἐπιδόθηκε ἰδιαίτερα στὴ σπουδὴ τῆς φιλοσοφίας. Ὑπὸ τοῦ αὐτοκράτορος Ἡρακλείου (610 – 641 μ.Χ.) προσελήφθη ὡς ἀρχιγραμματεὺς αὐτοῦ. Παρέμεινε στὴ θέση αὐτὴ γιὰ λίγα μόνο χρόνια, ἀλλὰ διατήρησε τὶς σχέσεις του καὶ ἀλληλογραφία μὲ πρόσωπα τοῦ δημόσιου βίου.

agiosmaximosomologitis

Ἀφοῦ παραιτήθηκε, τὸ 614 μ.Χ., ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀρχιγραμματέως, ἐγκατέλειψε τὸν κόσμο καὶ ἀκολούθησε τὸν μοναχικὸ βίο. Ἀσκήτεψε σὲ μονὴ τῆς Χρυσουπόλεως, ποὺ βρισκόταν ἔναντι τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ διετέλεσε ἡγούμενος αὐτῆς. Ἐκεῖ ἀπέκτησε ὡς μαθητὴ τὸν Ἀναστάσιο, ὁ ὁποῖος τὸν ἀκολούθησε σὲ ὅλη του τὴ ζωή.

Σύμφωνα μὲ τὴν διδασκαλία τοῦ Ἁγίου Μαξίμου ἡ ἐργασία τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ συμμόρφωση τοῦ βίου τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὴν Θεία διδασκαλία ἀποτελοῦν βάση στερεά, ἐπὶ τῆς ὁποίας θὰ οἰκοδομηθεῖ ἡ πνευματικὴ ἀνύψωση τοῦ νοῦ. Πρῶτο βῆμα γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτὸ ἀποτελεῖ ἡ ἀπόδυση ἀπὸ τὸ νοῦ ὅλων τῶν παθῶν ποὺ τὸν ἐνοχλοῦν, τὰ ὁποία ἔχουν τὴν βάση καὶ τὴν ἀφορμή τους στὸ σῶμα. Καλεῖται δηλαδὴ ὁ ἄνθρωπος νὰ μὴν ἀκολουθήσει τὴν κίνηση τῶν αἰσθητῶν, νὰ μὴν γίνει δοῦλος τῶν φυσικῶν του ὁρμῶν καὶ παθῶν, ἀλλὰ νὰ ἀκολουθήσει τὰ ὑπὲρ φύσιν. Τὰ ἀποτελέσματα παρουσιάζονται ἀνάλογα πρὸς τὴν ἐκλογή. Ἐκεῖνος ποὺ ἀκολουθεῖ τὴν κίνηση τῶν αἰσθητῶν ὑφίσταται καὶ τὴν φυσικὴ φθορὰ αὐτῶν καὶ συναλλοιώνεται μὲ αὐτά, ἐνῶ ὁ ἀναστὰς «τῆς ἐμπαθοῦς περὶ τὰ φαινόμενα διαθέσεως, τὴν τῶν φαινομένων ἔθυσε κίνησιν καὶ τὴν πρακτικὴν κατορθώσας ἔφαγεν ἀρετήν». Ἡ πράξη τῆς ἀρετῆς εἶναι ἔργο τῆς ἀνθρώπινης καὶ τῆς θείας δυνάμεως. Κανένα χάρισμα δὲν μπορεῖ νὰ ἀποκτήσει ὁ ἄνθρωπος μόνο μὲ τὴν φυσική του δύναμη. Ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Ἁγίου Μαξίμου στὸ σημεῖο αὐτὸ εἶναι φανερὴ σὲ ὅλη του τὴ διδασκαλία, διότι φοβᾶται μήπως ὁ ἄνθρωπος περιπέσει στὸ πάθος τῆς ὑπερηφάνειας. Ὁ Θεός, παρατηρεῖ, ἔδωσε στὸν ἄνθρωπο δύναμη, γιὰ νὰ πράττει τὶς ἀρετές.

1446326384_ib638

Ἔτσι, λοιπόν, ἀσκήτευε ὁ μακάριος Ὁμολογητής. Ἀλλὰ ἡ περσικὴ ἀπειλή, ποὺ εἶχε δημιουργήσει γιὰ τὴν Βυζαντινὴ Αὐτοκρατορία κρίσιμη κατάσταση, ἔσπασε τὴν ἡσυχία του καὶ τὸν ἀγώνα του γιὰ τὴν κατάκτηση τῶν ἀρετῶν ἀπὸ τὸν τόπο τῆς ἀσκήσεώς του. Γιὰ πολλὰ χρόνια οἱ Πέρσες ἐμφανίζονταν στὴν ἀκτὴ ἀπέναντι ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη. Φαίνετε δέ, ὅτι κατὰ τὴν διάρκεια μιᾶς εἰσβολῆς τους στὴ Χρυσούπολη, τὸ 624 μ.Χ., ὁ Ἅγιος Μάξιμος ἀναγκάστηκε νὰ ἀποσυρθεῖ μὲ τοὺς μαθητές του νοτιότερα, στὴν Κύζικο. Ἐκεῖ διέμεινε γιὰ δύο περίπου χρόνια στὴ μονὴ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καὶ συναναστρεφόταν μὲ τὸν Ἐπίσκοπο Ἰωάννη μετὰ τοῦ ὁποίου ἀντήλλαξε ἀργότερα ἐπιστολές. Ἴσως νὰ εἶχε ἀρχίσει νωρίτερα τὴν συγγραφική του δράση, ἀλλὰ ἤδη ἀπὸ τὴν ἐποχὴ αὐτὴ ἐπιδίδεται ἐντατικὰ στὸ ἔργο τῆς συγγραφῆς.

Λόγω συνεχίσεως τῶν Περσικῶν καταδρομῶν ὁ Ἅγιος ὑποχρεώνεται νὰ φύγει, τὸ 626 μ.Χ., καὶ ἀπὸ τὴν Κύζικο. Ἔρχεται γιὰ λίγο στὴν Κρήτη καὶ στὴν συνέχεια μεταβαίνει στὴν Ἀφρική. Θεωρεῖται δὲ πιθανὸ νὰ πέρασε καὶ ἀπὸ τὴν Κύπρο. Στὴν Καρχηδόνα ἐμφανίζεται τὴν Πεντηκοστὴ τοῦ ἔτους 632 μ.Χ., ἀλλὰ εἶχε φθάσει ἐκεῖ νωρίτερα. Κατὰ τὰ χρόνια αὐτὰ συγγράφει δύο ἀπὸ τὰ σπουδαιότερα ἔργα του, τὸ «Πρὸς Θαλάσσιον» καὶ «Περὶ Ἀποριῶν».

Ἐγκαταβίωσε στὴν μονὴ Εὐκρατᾶ της Καρχηδόνας, ὅπου ἦταν ἐγκατεστημένος καὶ ἄλλος φυγάς, ἀπὸ τὴν Παλαιστίνη, ὁ Σωφρόνιος. Ἐκεῖ ἔμαθε τὶς ἐνέργειες τοῦ νέου Πατριάρχη Ἀλεξανδρείας Κύρου, οἱ ὁποῖες ἀπέληξαν τὸ 633 μ.Χ. στὴν ἑνωτικὴ συμφωνία ποὺ διαμόρφωσε τὴν αἵρεση τοῦ Μονοενεργητισμοῦ. Ὁ Σωφρόνιος τάχθηκε ἀμέσως ἐναντίων της νέας αὐτῆς μορφῆς τῆς χριστολογικῆς αἱρέσεως. Στὴν θέση του αὐτὴ τὸν ἀκολούθησε ὁ Ἅγιος Μάξιμος. Ἔτσι συμμετεῖχε στὴ σύνοδο τοῦ Λατερανοῦ, ἡ ὁποία συγκλήθηκε τὸ ἔτος 649 μ.Χ. ἐπὶ Πάπα Ρώμης Μαρτίνου Α’, ὅπου καταδικάσθηκε ὁ Μονοθελητισμὸς καὶ ἀναθεματίσθηκαν ἐκεῖνοι ποὺ ἀνοήτως δογμάτιζαν ὅτι ὁ Χριστὸς ἔχει μία μόνο θέληση, τὴ θεία, σὲ ἀντίθεση πρὸς τὴν Ὀρθόδοξη διδασκαλία, κατὰ τὴν ὁποία ὁ Χριστὸς ἔχει δυὸ θελήσεις, τὴ θεία καὶ τὴν ἀνθρώπινη, ὡς Θεάνθρωπος. Στὴν ἴδια Σύνοδο ἀποδοκιμάσθηκε διάταγμα τοῦ τότε αὐτοκράτορα Κώνσταντος, διὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἐπιτρεπόταν ἡ συζήτηση περὶ Μονοθελητισμοῦ.

agiosmaximosomologitis07

Ὁ αὐτοκράτορας Κώνστας (641 – 668 μ.Χ.) ὀργίσθηκε γι’ αὐτό. Ὁ Ἅγιος συνελήφθη ἀπὸ τὸν ἔξαρχο καὶ βασιλικὸ ἐπίτροπο τῆς Ἰταλίας Θεοδόσιο καὶ ὁδηγήθηκε στὴν Κωνσταντινούπολη μαζὶ μὲ τοὺς δύο φίλους του Ἀναστασίους. Ὁ αὐτοκράτορας ἐξόρισε τὸν Ἅγιο Μάξιμο, τὸ 655 μ.Χ. στὴ Βιζύη, μέσα στὸ Ρήγιο καὶ στὴν συνέχεια στὴν πόλη Πέρβερα. Μετὰ ἀπὸ ἕξι χρόνια ἀνακλήθηκε καὶ πάλι στὴν Κωνσταντινούπολη, ὅπως καὶ οἱ συμμοναστές του, γιὰ μία Τρίτη προσπάθεια προσεταιρισμοῦ του. Ὁ Ἅγιος ἀρνήθηκε. Ἀναθεματίσθηκε, κακοποιήθηκε καὶ διαπομπεύθηκε. Ἡ κακοποίηση τοῦ Ἁγίου ἔδωσε ἀφορμὴ γιὰ τὴ διαμόρφωση παραδόσεως περὶ ἀποκοπῆς τῆς γλώσσας καὶ τῆς δεξιᾶς χειρὸς αὐτοῦ. Μετὰ ἀπὸ αὐτὰ ἐξορίσθηκε στὴ Λαζικὴ τοῦ Πόντου, στὸ φρούριο Σχίμαρις, ὅπου καὶ κοιμήθηκε ὁσίως στὶς 13 Αὐγούστου τοῦ ἔτους 662 μ.Χ.

Τὸ τίμιο λείψανό του ἐνταφιάσθηκε στὴ μονὴ τοῦ Ἁγίου Ἀρσενίου, στὴ χώρα τῶν Λαζῶν. Ἀπὸ τὸν τάφο του ἔβγαινε φῶς κάθε νύχτα καὶ φώτιζε τὴν περιοχή, γεγονὸς ποὺ πιστοποιοῦσε τὴν ἁγιότητά του.

(Πηγή: http://www.synaxarion.gr/gr/sid/1825/sxsaintinfo.aspx)

image001.jpg

Το πιο σημαντικό στοιχείο που θα μπορούσε κανείς να τονίσει όσον αφορά την συμβολή του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού, είναι το γεγονός ότι δεν εκπροσωπεί απλώς μια ξεχωριστή θεολογική έκφραση μεταξύ άλλων Ελλήνων πατερικών θεολόγων (χωρίς να παραβλεφθεί φυσικά η ισχυρή προσωπική θεολογική του έκφραση), αλλά αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση μιας πολύ σημαντικής μερίδας της θεολογίας άλλων Πατέρων. Έχοντας αφομοιώσει σχεδόν το σύνολο της θεολογίας που προηγείται, ανοίγει την οδό της μελλοντικής της πορείας: δεν υπάρχει κανένας μεταξύ των σημαντικών εκπροσώπων της θεολογίας μετά τον Άγιο Μάξιμο που να μην φέρει έντονα τα σημάδια της επιρροής του με διαφόρους τρόπους. Ως εκ τούτου, όταν μιλούμε για τον Μάξιμο, δεν μιλούμε απλώς για άλλον έναν εκπρόσωπο της Πατερικής θεολογίας, ούτε καν για έναν ακόμη σημαντικό εκπρόσωπο, αλλά μιλούμε για έναν θεολογικό πυρήνα γύρω από τον οποίο κινείται και θα συνεχίσει να κινείται η Ελληνική πατερική παράδοση… To θεολογικό επίτευγμα του Αγίου Μαξίμου δίνει ένα έναυσμα για την ανακάλυψη της πηγής της εμπνεύσεώς του, σε μια εποχή όπου η ανάγκη για επανεύρεση αληθινών πηγών εμπνεύσεως είναι μεγαλύτερη από ποτέ. Έτσι μας δίδεται επιπλέον η δυνατότητα να εργαστούμε και πάλι πάνω σε κάποια από τα πιο λεπτά και ουσιώδη θεολογικο-φιλοσοφικά ζητήματα: παράδοση σημαίνει επανερμηνεία, μια νέα σύλληψη και ανάπτυξη, χωρίς αλλοίωση της ουσίας της. Ως εκ τούτου, οι πιο πρωτότυπες πνευματικές ‘ανακαλύψεις’ δεν είναι τίποτε άλλο, υπό αυτή την έννοια, παρά μια επανερμηνεία κεντρικών στοιχείων της παράδοσης.

(…) δεν υπάρχει αμφιβολία για το γεγονός ότι ο Ομολογητής αποτελεί την κορυφή της Χριστιανικής θεολογίας σήμερα και οποιαδήποτε μελλοντική έκφραση Χριστιανικής θεολογίας που θα αξιώνει να αποκαλείται ως τέτοια, δεν θα δύναται να αγνοεί τη σκέψη του Μαξίμου. Ίσως ακόμη και καμία απόπειρα συμμετοχής της Χριστιανικής σκέψης σε έναν διάλογο με τις σύγχρονες ιδέες και προβλήματα να μην είναι πειστική στο βαθμό που δεν θα λαμβάνει υπόψη της τις πραγματικά δημιουργικές και ρηξικέλευθες θεολογικές προτάσεις του Μαξίμου. Παρά ταύτα, είναι πραγματικά δύσκολο να ακολουθήσει κανείς, στο μέγιστο βαθμό, το παράδειγμα του Μαξίμου εάν δεν είναι ο ίδιος δημιουργικός και ρηξικέλευθος τόσο σε ακαδημαϊκό όσο και σε υπαρξιακό επίπεδο. Το έργο του Μαξίμου αποτελεί μια αστείρευτη πνευματική πηγή ακριβώς διότι δεν είναι απλώς το έργο ενός καλού ακαδημαϊκού, αλλά το βαθύτατα ρηξικέλευθο έργο ενός ομολογητή και μάρτυρα της Χριστιανικής πίστης.

maximos_omologhths_3-e1295586287109

(…) ο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης και ο Μάξιμος μεταμόρφωσαν τον Νεοπλατωνισμό, χρησιμοποιώντας τις φιλοσοφικές του έννοιες με έναν καθοριστικά διαφορετικό τρόπο

(…) στο Μάξιμο, η φύση είναι στην ουσία διαλογική.

(…) Σύμφωνα με τον Μάξιμο, το πρόσωπο είναι ενούσιον, και όχι μια αφηρημένη εκστατική απόσπαση από τη φύση. H θέληση, για τον Μάξιμο, είναι μια έκφραση της εσωτερικής ζωής της φύσεως, τόσο στην ανθρωπολογία όσο και στη Χριστολογία, και αντιτίθεται σε οποιαδήποτε υπερβατική κατανόησή της.

(…) ούτε η Τριαδική ζωή ούτε η ολοκλήρωση του ανθρώπου δεν μπορεί να εκφρασθεί χωρίς την έννοια του ομοουσίου.

(Πηγή: http://www.pemptousia.gr/2018/01/agios-maximos-o-omologitis-os-klida-katanoisis-tis-paterikis-theologias/)

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: