Δημόκριτος και λογική

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε με πρωτότυπο τρόπο δύο αποφθέγματα του Φιλοσόφου Δημοκρίτου που έχουν αναφορά στην λογική.

Απόφθεγμα πρώτο:

“Λύπην αδέσποτον ψυχής ναρκώσης λογισμώ έκκρουε”

Δηλαδή:

“Με τη λογική χτύπα την ανεξέλεγκτη λύπη της ναρκωμένης ψυχής”

Και

“Άλογοι των αξυνέτων αι ελπίδες”

Δηλαδή:

“Οι ελπίδες των μη συνετών ανθρώπων είναι παράλογες”

Ανάλυση

Ο Δημόκριτος, ιδιαιτέρως σημαντικό και να τονιστεί, πιστεύει στην ύπαρξη της ψυχής. Η ψυχή, λοιπόν, για τον Δημόκριτο δύναται να βρίσκεται σε κατάσταση ναρκώσεως ή εγρηγόρσεως (συμπέρασμα εκ του αντιθέτου). Το προτεινόμενο από αυτόν εργαλείο για την καθοδήγηση της ψυχής είναι η λογική. Αν ο άνθρωπος δεν διαθέτει λογική, δηλαδή, χονδρικώς, επεξεργαστική και δομημένη σκέψη που αναγνωρίζει τα ‘αυτονόητα’ και τις ‘αντικειμενικές πραγματικότητες’, δεν είναι δυνατός ο έλεγχος της ψυχής του από τον ίδιο! Όταν λοιπόν ο άνθρωπος έχει στερηθεί αυτό το εργαλείο, ένεκα απαιδείας ή και ένεκα αντίθετης Προπαγανδιστικής δράσεως από κάποιο καθεστωτικό σύστημα παιδιόθεν, τότε καθίσταται υποχείριο στα χέρια των κατάλληλων χειραγωγών. Ο έλεγχος των ανθρώπων αποτελούσε στόχο διαχρονικό της κάθε μορφής εξουσίας. Καλύτερος τρόπος από το να τους στερήσουν την λογική, πραγματικά, δεν υπάρχει! Διότι όχι μόνο βρίσκονται υπό καθεστώς χειραγωγήσεως και δεν το εννοούν αλλά ακόμη κι αν κάποιος τους το καταδείξει κάποια στιγμή είναι τρομακτικώς δύσκολο να το αποδεχθούν, πολλώ δε μάλλον να προβάλλουν και αντίσταση. Παρατηρούμε από αυτό και μόνο το απόφθεγμα ότι πραγματικός στόχος της εξουσίας είναι η ψυχή μας η ίδια, αφού όμως πρώτα λεηλατηθεί η διάνοια. Μέσω της λογικής μας λέει ο Δημόκριτος ότι μπορούμε να ελέγξουμε και το συναισθηματικό μέρος της ψυχής, καθώς αναφέρεται στη ‘λύπη’. Θα δώσουμε ένα παράδειγμα για να γίνει αντιληπτό τι εννοεί: Ένας άνθρωπος αντιμετωπίζει ένα πρόσκαιρο, οποιασδήποτε φύσεως, πρόβλημα. Η πραγματικότητα είναι ότι όντως υποφέρει. Η έκταση του πόνου του όμως είναι πραγματική; Διότι μια απλή διερευνητική ματιά γύρω του θα του καταδείξει πολύ χειρότερες περιπτώσεις ανθρωπίνου πόνου, γεγονός που θα έπρεπε να μειώσει την έκταση της λύπης αυτομάτως στον άνθρωπο που αρχικώς θεωρεί την κατάστασή του αβάσταχτη. Επίσης, η λογική επεξεργασία των δεδομένων θα τον πείσει (σχεδόν πάντα) ότι για τον πόνο που νοιώθει ένα μερίδιο, συχνά μεγάλο, ευθύνης το φέρει ο ίδιος, εξαιτίας των δικών του επιλογών. Πώς λοιπόν θα επιτρέψει ένας άνθρωπος ο οποίος ελέγχει λογικώς τον εαυτό του την ανεξέλεγκτη συναισθηματική κατρακύλα; Δεν θα το επιτρέψει. Είναι τόσο απλό. Εδώ να προσθέσουμε και τον παράγοντα ‘Θεός’ στην ‘εξίσωση’.  Συμφώνως προς τους αρχαίους Φιλοσόφους αλλά και τους Πατέρες της Ορθοδόξου Εκκλησίας ο ένθεος και θεοσεβής άνθρωπος είναι ο μόνος πραγματικώς λογικός άνθρωπος. Αυτός γνωρίζει καλώς ότι τα πάντα καθορίζονται άνωθεν, πάντοτε όμως (και να σημειωθεί καλά αυτό παρακαλώ) ένεκα των επιλογών, σκέψεων, πράξεων και προαιρέσεώς μας. Και αντιστοίχως πράττει ή σκέπτεται σε όλα τα επίπεδα.

Στο δεύτερο απόφθεγμα ο Δημόκριτος μας θέτει ως προαπαιτούμενο της βάσιμης ελπίδας για κάτι την ‘σύνεση’. Άνθρωπος που δεν διαθέτει ‘σύνεση’ βρίσκεται σε διαρκή διαλεκτική σχέση με το παράλογο και την παράλογη ελπίδα. Και τι στην πραγματικότητα είναι οι περισσότερες ανθρώπινες ελπίδες παρά επιθυμίες; Συνεπώς, αυτό που μας λέει επιγραμματικώς ο Φιλόσοφος είναι ότι η έλλειψη σύνεσης συνεπάγεται έλλειψη λογικής. Και αυτό γεννά τον παραλογισμό στην καθημερινή μας ζωή, καθότι είμαστε οι επιλογές μας! Καταλαβαίνουμε τώρα έναν από τους κυριότερους λόγους για τον οποίον μια εξουσία η οποία επιδιώκει σε βάθος και απόλυτα να επιβληθεί επί των ανθρώπων, τους ωθεί και εθίζει, μέσω της Καθεστωτικής Εκπαίδευσης και των ΜΜΕ, σε μια ζωή ‘χύμα’ και ασύνετη: διότι ο ασύνετος άνθρωπος δεν μπορεί να σκεφτεί λογικά, άρα ποτέ δεν θα μπορέσει να δημιουργήσει σχεδιασμούς και προϋποθέσεις ώστε να της αντισταθεί. Να προσθέσουμε ότι στις υπερφίαλες και παράλογες επιθυμίες παγιδεύεται το μεγαλύτερο ποσοστό των ανθρώπων που μεγαλώνουν και ζουν σε χώρες με ‘Δυτικού τύπου’ κοινωνίες.

(Σύντομα θα ακολουθήσει άρθρο όπου θα εξηγούμε τι πραγματικά εννοούσαν οι αρχαίοι Έλληνες με τον όρο ‘Φιλοσοφία’ και τους λόγους για τους οποίους στην εποχή μας ο όρος χρησιμοποιείται παντελώς λανθασμένα)

Ισίδωρος Άγγελος