Στη σημερινή εποχή είμαστε περήφανοι για τις απόψεις μας, τη μόρφωση, την προσωπικότητα, τον τρόπο ζωής μας, με μια λέξη τον εαυτό μας. Μια γρήγορη περιήγηση στα μέσα κοινωνικά δικτύωσης καταδεικνύει το περί του λόγου το αληθές: σχόλια και φωτογραφίες που βρίθουν σιγουριάς και φιλαρέσκειας.
Και ενώ επιζητούμε οι άλλοι να μας σέβονται και να μας αγαπούν, στην πράξη αποτυγχάνουμε στην προσωπική μας ζωή και διαλύουμε πολυετείς φιλίες, τις σχέσεις μας ή το γάμο και την οικογένεια μας. Όχι τυχαία ο αριθμός των ανθρώπων που βιώνουν μοναξιά σε κάθε ηλικία είναι μεγάλος και με την πάροδο του χρόνου αυξάνεται.
Σίγουρα η αιτία του κακού βρίσκεται μέσα μας, ποια είναι όμως, και γιατί αδυνατούμε να την αναγνωρίσουμε; Ο εγωισμός θα λέγαμε με μια λέξη, ας αναζητήσουμε την απάντηση όμως στα γραπτά του Πλάτωνα και συγκριμένα στους Νόμους του:
“Πάντων δὲ μέγιστων κακῶν ἀνθρώποις τοῖς πολλοῖς ἔμφυτον ἐν ταῖς ψυχὲς ἐστίν, οὗ πᾶς ἑαυτῷ συγγνώμην ἔχων ἀποφυγὴν οὐδεμίαν μηχανᾶται.”
Υπάρχει λοιπόν ένα κακό στην ψυχή των περισσοτέρων ανθρώπων που είναι έμφυτο, και που τους κάνει να βρίσκουν πάντα για τους εαυτούς τους δικαιολογίες χωρίς να μπορούν να σκεφτούν έναν τρόπο να αποφύγουν αυτήν την κατάσταση. Και επιπλέον:
“Τὸ δὲ ἀληθείᾳ γε πάντων ἁμαρτημάτων διὰ τὴν σφόδρα ἑαυτοῦ φιλίαν αἴτιον ἑκάστῳ γίγνεται ἑκάστοτε. Τυφλοῦται γὰρ περὶ τὸ φιλούμενον ὁ φιλῶν ὤστε τὰ δίκαια καὶ τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ καλὰ κακῶς κρίνει, τὸ αὐτοῦ πρὸ τοῦ ἀληθοῦς ἀεὶ τιμᾷν δεῖν ἡγούμενος.”
Γίνεται λοιπόν αιτία όλων των παραπτωμάτων μας αυτό το κακό λόγω της υπερβολικής αγάπης στον εαυτό μας. Γιατί τυφλώνεται ο εγωκεντρικός άνθρωπος και δεν αποτιμά σωστά ό,τι αγαθό και καλό υπάρχει, προτιμώντας να βάζει πάντα πρώτο τον εαυτό του. Αντιθέτως, αυτός που ο Πλάτων ονομάζει μεγάλο άνθρωπο έχει ένα ανεστραμμένο σύστημα αξιών:
“Οὔτε γὰρ ἑαυτὸν οὔτε τὰ ἑαυτοῦ χρὴ τὸν γὲ μέγαν ἄνδρα ἐσόμενον στέργειν, ἀλλὰ τὰ δίκαια, ἐάν τε παρ’ αὐτὠ ἐὰν τε παρ’ ἄλλῳ μᾶλλον πραττόμενα τυγχάνῃ.”
Δηλαδή, δεν αφοσιώνεται στον εαυτό του ούτε στα ιδία ζητήματα αλλά μόνο στα δίκαια είτε αυτά πράττονται από τον ίδιο είτε από κάποιον άλλον άνθρωπο.
Περιττό βέβαια να πούμε ότι ο εγωιστής παρουσιάζει συμπτώματα ημιμάθειας:
“Ἑκ ταὐτοῦ δὲ ἁμαρτήματος τούτου καὶ τὸ τὴν ἀμαθίαν τὴν παρ’αὐτῷ δοκεῖν σοφίαν εἶναι γέγονε πάσιν. ”
Και τέλος, η πλατωνική πρόταση αποφυγής του ψυχικού δεινού του εγωισμού:
“Διὸ πάντα ἄνθρωπον χρὴ φεύγειν τὸ σφόδρα φιλεῖν αὐτὸν, τὸν δ’ἑαυτοῦ βελτίω διώκειν ἀεί μηδεμίαν αὶσχύνην ἐπὶ τῷ τοιούτῳ πρόσθεν ποιούμενον.”
Δηλαδή ο άνθρωπος θα πρέπει να αποφεύγει την υπερβολική αγάπη στον εαυτό του αλλά να ακολουθεί όποιον είναι καλύτερος από αυτόν, χωρίς να θεωρεί ότι αυτό είναι ντροπή, με άλλα λόγια να είναι ταπεινός.
Ἰων Εσπερινός
Novo Scriptorium 