Στο προηγούμενο άρθρο μας είδαμε το πρώτο είδος ισότητας σύμφωνα με τον Πλάτωνα, που είναι απλό στην εφαρμογή από τους κρατούντες, και στοχεύει στην ισοκατανομή οικονομικών παροχών και αξιωμάτων στους πολίτες, χωρίς να λαμβάνονται υπόψιν οι ικανότητες, οι αρετές και έργα τους, ώστε οι πολλοί να παραμένουν ευχαριστημένοι, ενώ οι άριστοι να διατηρούνται στην αφάνεια. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε το δεύτερο είδος ισότητας που περιγράφει και προτείνει ως ιδανικό ο Πλάτων:
«Τὴν δὲ ἀληθεστάτη καὶ ἀρίστην ἰσότητα οὐκέτι ῥᾴδιον παντὶ ἰδεῖν. Διὸς γὰρ δὴ κρίσις ἐστί, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀεὶ σμικρὰ μὲν ἐπαρκεῖ, πᾶν δὲ ὄσον ἂν ἐπαρκέσῃ πόλεσιν ἢ καὶ ἰδώταις, πάντ’ἀγαθὰ ἀπεργάζεται.»
Μετάφραση: Τη δε αληθέστατη και άριστη ισότητα δεν είναι εύκολο στον καθένα να τη δει. Του Δία είναι κρίση, και στους ανθρώπους πάντα παρέχεται σε μικρά ποσά, όταν όμως παρέχεται είτε σε κράτη είτε σε άτομα, πάντα αγαθά πράγματα παράγει.
Υπάρχει λοιπόν ένα είδος γνήσιας και ιδανικής ισότητας που δεν μπορεί ο καθένας εύκολα να τη συλλάβει, αφού αυτή είναι το αποτέλεσμα της εφαρμογής της Θείας Δικαιοσύνης, την οποία αντιπροσωπεύει ο Δίας. Η ισότητα αυτή, που αποτελεί θείο δώρο, χαρίζεται πάντα στους ανθρώπους σε μικρά ποσά (καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀεὶ σμικρὰ μὲν ἐπαρκεῖ), αφού ούτε έχει σχέση με παχυλούς μισθούς, συντάξεις, ακίνητη και κινητή περιουσία, αλλά ούτε και με την κοσμική δόξα που οδηγεί στην έπαρση και στη φιλαυτία. Παρόλα αυτά, επαρκεί, είτε δίνεται στους ανθρώπους είτε σε κοινωνίες, ώστε, αγαθά έργα να παράγονται (πάντ’ἀγαθὰ ἀπεργάζεται). Γίνεται λοιπόν αντιληπτό ότι ‘οὐκ ἐν τῷ πολλῷ τὸ εὖ’ για την επίτευξη της προσωπικής και κοινωνικής ευτυχίας. Άρα το θεϊκό σχέδιο δεν έχει κάποια σχέση με την πολιτική κάποιων δημαγωγών που απλόχερα παρέχουν χρήμα και αξιώματα στο λαό, αφού η υλική ευημερία δεν εξασφαλίζει από μόνη τη σωτηρία ενός προσώπου ή μιας κοινωνίας.
Για παράδειγμα, μια στοχευμένη παρέμβαση από φωτισμένους ανθρώπους στην παιδεία ενός τόπου που θα εισήγαγε τη συστηματική μελέτη της πολιτικής σκέψης των αρχαίων Ελλήνων όπως αυτή εκφράζεται στα γραπτά του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Θουκυδίδη και άλλων, και η οποία θα εφαρμοζόταν στη δευτεροβάθμια και στη τριτοβάθμια εκπαίδευση, ανεξάρτητα από τις επιμέρους κατευθύνσεις σπουδών, θα μπορούσε να ανυψώσει τη νεολαία -δηλαδή την ίδια την κοινωνία του όχι πολύ μακρινού μέλλοντος, σε ένα ανώτερο πνευματικό και ιδίως πολιτικό επίπεδο, και μάλιστα χωρίς μεγάλες δαπάνες.
Ας δούμε όμως πώς εφαρμόζεται αυτό το δεύτερο είδος ισότητας:
«Τῷ μὲν γὰρ μείζονι πλείω, τῷ δ’ἐλάττονι σμικρότερα νέμει, μέτρια διδοῦσα πρὸς τὴν αὐτῶν φύσιν ἑκατέρῳ, καὶ δὴ καὶ τιμὰς μείζοσι μὲν πρὸς ἀρετὴν ἀεὶ μείζους, ἥττους δὲ τοὐναντίον ἔχουσιν ἀρετῆς τε καὶ παιδείας, το πρέπον ἑκατέροις ἀπονέμει κατὰ λόγον.»
Μετάφραση: Περισσότερα δίνει στο μεγαλύτερο και λιγότερα στο μικρότερο, ανάλογα με τη φύση του καθένα, και μέγιστες τιμές προς αυτούς που διαθέτουν αρετή στο μέγιστο βαθμό, ενώ ελάχιστες σε αυτούς που έχουν αντίθετο χαρακτήρα, αναφορικά με την αρετή και την παιδεία, έτσι ώστε το πρέπον να απονέμεται στον καθένα αναλογικά.
Η πρώτη λοιπόν ισότητα, που αναφέρθηκε στο προηγούμενο άρθρο, και που συνήθως έχουν κατά νου οι άνθρωποι, βασίζεται στην ισοκατανομή των αγαθών, ανεξάρτητα από την αξία του κάθε ανθρώπου. Αντιθέτως, εδώ έχουμε μια ‘αναλογική’ ισότητα, η οποία λαμβάνει υπόψιν της την ανισότητα της φύσης των ανθρώπων. Άλλωστε:
«…πρὸς ταὐτὸ τοῦτο σκοπούμενον χρεὼν νομοθετεῖ, ἀλλὰ οὑ πρὸς ὀλίγους τυρράνους, ἢ πρὸς ἕνα ἢ καὶ κράτος δήμου τι, πρὸς δὲ τὸ δίκαιον ἀεί.»
Μετάφραση: Προς αυτό ακριβώς στοχεύων οφείλει να νομοθετεί, ούτε δηλαδή για ολίγους τυράννους ή ενός ή και μιας λαοκρατίας, αλλά για το δίκαιο πάντα.
O νομοθέτης δηλαδή, δε πρέπει να θέτει ως πρωταρχικό του στόχο το όφελος μιας ολιγαρχίας ή ακόμα και όλου του λαού, αλλά την επίτευξη της δικαιοσύνης.
Και πώς απονέμεται αυτή η τελευταία;
«…τὸ κατὰ φύσιν ἴσον ἀνίσοις ἑκάστοτε δοθέν.»
Μετάφραση: Το ίσο κατά φύση στους άνισους σε κάθε περίπτωση να δίνεται.»
Ο καθένας να λαμβάνει δηλαδή ό,τι δικαιούται από τη φύση του, ανάλογα με την αρετή και την παιδεία που διαθέτει, ώστε μια κοινωνία να ευημερεί, αξιοποιώντας τους άριστους πολίτες της στις πιο κρίσιμες θέσεις.
Ίων Εσπερινός
Novo Scriptorium 
Leave a comment