Ο άνθρωπος! Ένα πλάσμα ευθύνης – Όμηρος και Ορθοδοξία

Στο παρόν άρθρο αναλύουμε ένα απόσπασμα από την ‘Οδύσσεια’, εκ του οποίου καθίσταται σαφές πως το πλάσμα ‘άνθρωπος’, για τον Όμηρο, είναι (ή πρέπει να είναι) ένα πλάσμα ευθύνης. 

Ομήρου Οδύσσεια, Ραψωδία Α, στιχ.32-34:

Αρχαίο κείμενο: (μιλάει ο Ζεύς) “Ω πόποι, οίον δη νυ θεούς βροτοί αιτιόωνται. εξ ημέων γαρ φασι κάκ’ έμμεναι. οι δέ και αυτοί σφήσιν ατασθαλίησιν υπέρ μόρον άλγε’ έχουσιν”

Απόδοση: “Πώ πώ, τι πράγμα θεούς βροτοί να αιτιώνται. Γιατί από εμάς λένε τα κακά είναι. Όμως και αυτοί από δικές τους ατασθαλίες υπέρ της μοίρας άλγη έχουν”

Πολλές φορές οι άνθρωποι μεταθέτουν τις δικές τους ευθύνες στους άλλους. Ιδιαιτέρως δε συχνά πράττουν το ίδιο με τον Θεό. Στο απόσπασμα αυτό ο Όμηρος μας πληροφορεί ότι είναι εντελώς λάθος η όλη αυτή νοοτροπία. Ο άνθρωπος για τον Όμηρο αποτελεί ένα πλάσμα ευθύνης: Υπέρ την μοίρα πάσχει ή απολαμβάνει ένεκα των επιλογών του και μόνον. Πόσο παράλογο, αλήθεια, είναι να πράττει κανείς συνεχώς ατασθαλίες και όταν του επισυμβαίνουν συμφορές να διαμαρτύρεται ότι αυτό είναι…άδικο παίδεμα από τον Θεό! Σημαντικό επίσης πόρισμα που προκύπτει είναι ότι το Θείον για τον Όμηρο υπονοείται πως δεν μπορεί να κάνει κακό και πως όλα τα κακά ανάμεσα στους ανθρώπους προέρχονται από τις συνέπειες των δικών τους κακών πράξεων. Αξιοσημείωτη είναι η σύμπτωση θέσεων με τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό, όπου ο Θεός σαφώς είναι εντελώς άμοιρος κακών (δεν υπάρχει κανένα κακό στον Θεό ή από τον Θεό) και, επίσης, ο άνθρωπος, έχει αξιωθεί της δωρεάς του Πλάστη του στην ελεύθερη βούληση και, συνεπαγόμενα, είναι απολύτως υπεύθυνος των επιλογών του και των συνεπειών που απορρέουν από αυτές. Δεν είναι τυχαία και η αναφορά στην ‘μοίρα’. Κυριολεκτικώς ‘μοίρα’ σημαίνει ‘μερίδιο’. Συνεπώς, και για τον Όμηρο ισχύει αυτό που στην Ορθοδοξία αποκαλούμε ‘σταυρό του καθενός’, το προσωπικό μερίδιο στις δυσκολίες αυτού του κόσμου υπολογισμένο εξ αρχής για λόγους που μόνον ο Θεός γνωρίζει – σίγουρα δε για ένα καλό τελικό αποτέλεσμα, δηλαδή την είσοδο στον Παράδεισο. Το ζήτημα είναι στην διαχείριση του προσωπικού σταυρού και στην αποφυγή επιβαρύνσεως αυτού με ατασθαλίες που επιφέρουν ‘υπέρ την μοίρα’ άλγη…

Ισίδωρος Άγγελος