Λειτουργία της σκέψης και συγκριτική φυσιολογία του νου: Πόσο έχουν αυξηθεί οι γνώσεις μας περί αυτών από τον καιρό του Εμπεδοκλέους;

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε ένα απόσπασμα από το εξαιρετικό βιβλίο του Μιχάλη Ελ. Ξυλινά, “Η προσωκρατική φιλοσοφία και οι σύγχρονες φυσικές επιστήμες – Ο Εμπεδοκλής σαν σύνδεσμος”, Εκδόσεις «Δωδώνη», το οποίο δίνει μια απάντηση στο ερώτημα του τίτλου μας.

Σελ. 26-27

Απόσπασμα 110

Εάν αυτά (τα ριζώματα και οι δυνάμεις) τα στεριώσεις βαθιά μες στο νου σου και τα εποπτεύεις καλοθέλητα με καθαρτήριες ασκήσεις, τότε όλα αυτά ισόβια θα σου παραστέκουν, και πολλά άλλα εξαιτίας τους θ’ αποκτήσεις, γιατί αυξάνουν αυτά κάθε ον μες στην ουσία του κατά τη ‘φύση’ καθενός. Αν όμως τα αλλοιωμένα ορεχτείς, τέτοια που στους ανθρώπους τυχαίνουν μύρια κι άθλια και τη φροντίδα αμβλύνουν, γρήγορα θα σ’ εγκαταλείψουνε στο γύρισμα του χρόνου, μια και ποθούν να επανέρχονται στο αγαπητό τους γένος. Μάθε ότι όλα έχουν αντίληψη και μετοχή στη σκέψη

Απόσπασμα 103

Έτσι τα πάντα με την θέληση της τύχης απέκτησαν σκέψη

Απόσπασμα 106

Ανάλογα με τα παρευρισκόμενα αυξάνει ο νους του ανθρώπου

Απόσπασμα 107

Γιατί απ’ αυτά συγκροτήθηκαν τα πάντα ταιριαστά, και μέσω αυτών σκέφτονται και χαίρονται μα και λυπούνται

Απόσπασμα 108

Όσο μεταβάλλουν (οι άνθρωποι) τη φύση, τόσο συμβαίνει ν’ αλλάζουν και οι σκέψεις τους

Βασικά τα αποσπάσματα 110, 103, 106, 107 και 108 μας παρουσιάζουν τον Εμπεδοκλή να πιστεύει ότι ο νους για να σκεφθεί και να διανοηθεί οποιοδήποτε αντικείμενο ή συλλογισμό πρέπει να έχει ένα ‘διανοητικό’ υποδοχέα όπου η σκέψη για το αντικείμενο θα προσαρμοστεί ακριβώς όπως το αισθητικό ερέθισμα στον αντίστοιχο υποδοχέα. Αυτή δε η ικανότητα εξαρτάται αφ’ ενός μεν από το γενετικό υπόστρωμα του καθενός, δηλαδή του μίγματος των ριζωμάτων άρα του γενετικού του κώδικα, αφ’ ετέρου δε της τύχης, της εξασκήσεως και της εμπειρίας που απεκτήθη με την εκπαίδευση ή την μάθηση. Οι μεταφυσικές διαστάσεις αυτής της θεωρήσεως είναι ιλιγγιώδεις, γιατί δηλώνουν ότι η νόηση κάθε ατόμου είναι δεδομένη και μπορεί να συλλάβει ένα συγκεκριμένο αριθμό ιδεών ή πραγμάτων, που μπορούν όμως να αυξηθούν υπό ορισμένες συνθήκες. Τίθεται όμως το ερώτημα κατά πόσο οι δυνατότητες του νου είναι απεριόριστες για να μπορεί να συλλάβει όλες τις ιδέες και όλα τα πράγματα που υπάρχουν στον κόσμο. Επίσης τίθενται και τα ακόλουθα ερωτήματα: ο Σφαίρος ή κάποια άλλη θεϊκή μορφή έχει αυτή την αποκλειστική ικανότητα; Ποιο είναι το ποσοστό των ιδεών και πραγμάτων που ο άνθρωπος μπορεί να συλλάβει συγκριτικά με τον Σφαίρο; Σε ό, τι αφορά την λειτουργία της σκέψης με κέντρο τον νου και την συγκριτική φυσιολογία του νου μεταξύ ανθρώπων και άλλων ζώων, οι σημερινές μας γνώσεις (Το βιβλίο γράφτηκε και εκδόθηκε το 1996-97) είναι ακόμη στα σπάργανα και μηδαμινές και δεν απέχουν και πολύ από τις δυνατότητες που είχε ο Εμπεδοκλής εκείνη την εποχή.