Συνάφεια θέσεων μεταξύ Ορθοδοξίας και Πυθαγορείων – ‘Σπερματικός Λόγος’

Στο παρόν άρθρο παραθέτουμε και σχολιάζουμε αποσπάσματα από το έργο του Ιαμβλίχου “Περί του Πυθαγορείου βίου”, εκ των οποίων θεωρούμε πως προκύπτει μεγάλη συνάφεια πεποιθήσεων με όσα και σήμερα πιστεύουμε ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί. 

Απόσπασμα πρώτο: (Σε κάποιο από τα ‘ακούσματα’ αναφέρεται) «πρέπει να τεκνοποιούμε για να αφήσουμε κάποιον άλλο στη θέση μας να λατρεύει τους θεούς»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί πιστεύουμε πως τα πάντα, συμπεριλαμβανομένης και της τεκνοποιίας, πρέπει να γίνονται από εμάς ‘πρός δόξαν Θεού‘. Δεν φαίνεται διόλου να διαφέρει η θέση του Πυθαγόρα)

Απόσπασμα δεύτερο: «δεν είναι άλλα δυνατά για τον θεό και άλλα αδύνατα, όπως νομίζουν οι σοφιστές, αλλά τα πάντα είναι δυνατά»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί, αναμφιβόλως, πιστεύουμε στην Παντοδυναμία του Θεού. Το ίδιο πιστεύει και ο Πυθαγόρας)

Απόσπασμα τρίτο: «Το ότι πίστευαν πως τίποτα δεν συμβαίνει συμπτωματικά και τυχαία αλλά σύμφωνα με τη θεία πρόνοια, προπάντων στους ενάρετους και ευσεβείς ανθρώπους, επιβεβαιώνεται απ’ όσα διηγείται ο Ανδροκύδης στο έργο του ‘Περί Πυθαγορικών συμβόλων’ για τον Θυμαρίδη τον Ταραντίνο, έναν Πυθαγόρειο. Όταν ετοιμαζόταν να μπει σε πλοίο να φύγει μακριά για κάποιο λόγο, τον περιτριγύρισαν οι σύντροφοί του φιλώντας τον και αποχαιρετώντας τον. Και όταν είχε ήδη ανεβεί στο καράβι, κάποιος του είπε: ‘να έχεις ό, τι θέλεις από τους θεούς, Θυμαρίδα’. Κι εκείνος απάντησε: ‘μη βλασφημείς. Θα προτιμούσα να έχω ό, τι θέλουν οι θεοί’. Διότι αυτό θεωρούσε πιο γνωστικό και φρόνιμο, να μην αντιστέκεται κανείς και να μην αγανακτεί με τη θεία πρόνοια»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Εν Χριστώ, όταν δηλαδή κάποιος έχει τοποθετήσει στο κέντρο της ζωής του τον Χριστό ως ‘σημείο αναφοράς’, δεν υπάρχει ‘τύχη’ και ‘ατυχία’. Σίγουρα όμως υπάρχει Θεία Πρόνοια μέχρι και για τον τελευταίο ανάμεσα στους ανθρώπους, όπως ο ίδιος ο Θεάνθρωπος μας πιστοποίησε και μέσα από το ‘Ευαγγέλιον’. Τα ανάλογα πίστευε και ο Πυθαγόρας. Επίσης, από το παράδειγμα που μας παραθέτει προκύπτει πως οι Πυθαγόρειοι επιθυμούσαν να γίνεται ‘το θέλημα του Θεού’, θεωρώντας βλασφημία να προβάλλουν το δικό τους θέλημα. Στην Κυριακή Προσευχή – ‘Πάτερ ημών’- εμείς οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι λέμε το ίδιο ακριβώς: ‘γενηθήτω το θέλημά σου’ απευθυνόμενοι στον Θεό Πατέρα. Να προσθέσουμε ότι θεωρούσαν οι Πυθαγόρειοι μή γνωστικό και φρόνιμο να αντιστέκεται και να αγανακτεί κανείς με τη Θεία Πρόνοια, ουσιαστικά καταδικάζοντας τον γογγυσμό, το ίδιον θέλημα, την ανυπομονησία. Τα όμοια καταδικάζονται από τους Νηπτικούς Πατέρες της Ορθοδόξου Εκκλησίας)

Απόσπασμα τέταρτο: «Έλεγε ακόμα ο Πυθαγόρας ότι οι άνθρωποι πρέπει να προσφέρουν σπονδές τρεις φορές και ότι ο Απόλλων κάνει τις μαντείες του από τρίποδα διότι από την τριάδα ανεφύη ο αριθμός»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ο αριθμός – βλέπε προηγούμενο άρθρο μας για τον Πυθαγόρα- προέκυψε από το Πρώτο και Νοητό, που είναι άυλο, αιώνιο. Συνεπώς, είναι φανερό ότι ταυτίζει την Τριάδα, την οποία αναφέρει σε αυτό το απόσπασμα, με το Πρώτο και Νοητό του ετέρου αποσπάσματος. Για εμάς, εδώ πρόκειται για ξεκάθαρη δήλωση περί της Τριαδικότητος του Όντος – το Όντως Όν είναι Τριαδικό. Ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί σαφώς πιστεύουμε στην ομοούσιον και αδιαίρετον Τριάδα)

Απόσπασμα πέμπτο: «Δεν επέτρεπε την καύση των νεκρών (…) Θεωρούσε ευσεβές να κηδεύουν τους νεκρούς με λευκά ενδύματα, υπαινισσόμενος έτσι την απλή και πρώτη φύση, που αποτελεί ο αριθμός, η αρχή των πάντων»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ανεξαρτήτως των λόγων που ο Πυθαγόρας δεν επέτρεπε την καύση των νεκρών, η ομοιότης με την Ορθόδοξη πρακτική είναι φανερή, όπου βεβαίως και δεν καίγονται οι νεκροί αλλά θάπτονται)

Απόσπασμα έκτο: «Αρχή της δικαιοσύνης λοιπόν είναι η κοινότητα και η ισότητα και η σχέση, κατά την οποία όλοι συμπάσχουν, σαν ένα σώμα, μια ψυχή, και το ‘εμόν’ ταυτίζεται με το ‘αλλότριον’, όπως μαρτυρεί και ο Πλάτων, αφού το έμαθε από τους Πυθαγορείους»

Απόσπασμα έβδομο: «Στη συνέχεια, η οικειότητα μεταξύ των ανθρώπων φέρνει τη δικαιοσύνη, ενώ η απομάκρυνση και η περιφρόνηση του ανθρωπίνου γένους προκαλεί αδικία»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Τα αποσπάσματα 6&7 έχουν την Ορθόδοξη αντιστοιχία τους στην ίδια την Εκκλησία, της οποίας Κεφαλή είναι ο ίδιος ο Χριστός! Εμείς οι Ορθόδοξοι μεταλαμβάνουμε από κοινό ποτήριο του σώματος και αίματος του Κυρίου Ιησού Χριστού, ο Θεός μας γνωρίζουμε ότι ‘ου προσωποληπτεί’ και, συνεπώς, ενώπιόν Του είμαστε όλοι ίσοι. Ο Θεός μας δεν έχει καμμία σχέση με κανένα κακό, ούτε βεβαίως με την αδικία. Όποιος βρίσκεται στην Εκκλησία ενεργά, εφαρμόζοντας τις εντολές του Κυρίου, πράγματι, συμπάσχει με τον κάθε αδελφό. Ο Χριστιανός τηρεί το ‘αγάπα τον πλησίον σου ως εαυτόν’. Από μία τέτοια στάση μόνο καλό μπορεί να προκύψει και, σίγουρα, βοηθά καταλυτικά στην συντήρηση της Ανθρωπιάς, βάζοντας φραγμούς και αναχώματα στην αποκτήνωση. Οι διαπιστώσεις αυτές είναι φανερό πως είχαν γίνει από τον Πυθαγόρα έστω και εντός άλλου πλαισίου)

Απόσπασμα όγδοο: «Ακόμα πιο αποτελεσματική για την επικράτηση της δικαιοσύνης θεωρούσε ο Πυθαγόρας την των θεών αρχήν και με βάση εκείνη ρύθμισε εξαρχής το πολίτευμα και τους νόμους, τη δικαιοσύνη και τα δίκαια. Καλό θα είναι να προσθέσουμε και πώς ρύθμισε το καθετί άλλο σχετικά. Το να σκέφτονται περί του θείου ότι υπάρχει και έτσι διατίθεται προς το ανθρώπινον γένος , ώστε να το βλέπει και να μην αδιαφορεί γι’ αυτό, το θεωρούσαν χρήσιμο οι Πυθαγόρειοι, όπως τους είχε διδάξει εκείνος, και ότι χρειαζόμαστε εμείς τέτοιου είδους επιστασία, απέναντι στην οποία δεν θα είμαστε καθόλου άξιοι να αντιταχθούμε. Και τέτοια είναι η επιστασία υπό του θείου γινομένη, αν βέβαια το θείον είναι τέτοιο ώστε να είναι άξιον της του σύμπαντος αρχής. Έλεγαν, ορθώς, πως κάθε ζωντανό πλάσμα είναι από τη φύση του αχαλίνωτο, γεμάτο από ποικίλες ορμές, επιθυμίες και τα υπόλοιπα πάθη. “Δείσθαι ουν τοιαύτης υπεροχής τε και επανατάσεως, αφ’ ής εστι σωφρονισμός τις και τάξις”. Πίστευαν λοιπόν ότι πρέπει ο καθένας, συνειδητοποιώντας την πολυπλοκότητα της φύσεώς του, να μη λησμονεί την ευσέβεια απέναντι στο θείον και τη λατρεία, αλλά να το έχει διαρκώς κατά νου ως κάποιον που επιβλέπει και προσέχει την ανθρώπινη συμπεριφορά. Μετά το θείον και το δαιμόνιον πρέπει να δίνει κάποιος πολύ μεγάλη σημασία στους γονείς και στον νόμο και να υπακούει σε αυτούς, όχι υποκριτικά αλλά με πίστη. Γενικά, οι Πυθαγόρειοι πίστευαν πώς δεν πρέπει να θεωρεί κανείς ότι υπάρχει μεγαλύτερο κακό από την αναρχία. Γιατί οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζήσουν, αν δεν υπάρχει κάποιος να τους κυβερνά»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Αρχή των πάντων ο Θεός και Αυτόν τοποθετεί ως βάση της Πολιτείας που προτείνει ο Πυθαγόρας. Σαφώς πίστευε σε Παντοδύναμο και Παρεμβατικό Θεό. Στον Οποίον κάθε άνθρωπος είναι ‘υπόλογος’ για την προαίρεση αλλά και την συμπεριφορά του. Η διαρκής ‘Μνήμη Θεού’ για τον Πυθαγόρα αποτελεί το θεμέλιο αλλά και το εγγυητήριο της Πολιτείας. Ο Πυθαγόρας δεν επιδίωκε μόνο την θεοσέβεια αλλά και την ενεργό συμμετοχή στην λατρεία του Θεού. Μετά τον Θεό, πίστευε στην σημασία που πρέπει να δίδεται στους γονείς, θυμίζοντας την εντολή ‘τίμα τον πατέρα σου και την μητέρα σου’, αλλά και στο νόμο. Τονίζει δε πως όλα αυτά πρέπει να γίνονται ‘με πίστη’, όχι υποκριτικά. Εστιάζει λοιπόν στην βαθύτερη προαίρεση, στο θέλημα της Καρδίας όπως θα λέγαμε σήμερα, κάτι το οποίο τονίζεται και στην Ορθόδοξη Νηπτική Παράδοση. Τέλος, υπάρχει ένα φαινομενικώς ‘πολιτικό’ μήνυμα πως η αναρχία είναι διαλυτική για κάθε κοινωνία ανθρώπων. Τοποθετώντας όμως ως Αρχή των πάντων – και της Πολιτείας- τον Θεό, όπως είδαμε, αβίαστα προκύπτει το συμπέρασμα πως ‘αναρχία’ = ‘ζωή χωρίς Θεό’. Μας λέει, λοιπόν, ξεκάθαρα ότι οι άνθρωποι δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς Θεό. Πλήρης η συμφωνία με όσα πιστεύουμε ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί)

Απόσπασμα ένατο: «Ο Πυθαγόρας βρήκε και άλλη μέθοδο να συγκρατεί τους ανθρώπους από την αδικία, μέσω της κρίσης των ψυχών, γνωρίζοντας ότι αυτή είναι και αληθινή αλλά και χρήσιμη για να φοβάται κανείς την αδικία. Υποστήριζε ότι είναι πολύ καλύτερο να αδικείται κάποιος παρά να σκοτώνει άνθρωπο (διότι η κρίση γίνεται στον Άδη), λαμβάνοντας υπόψη την ψυχή και την ουσία της και την πρώτη φύση των όντων»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ο Πυθαγόρας κήρυττε και πίστευε στην ‘κρίση μετά θάνατον’, προφανώς δε και στην ‘ζωή μετά θάνατον’, στην αιωνιότητα δηλαδή της Ψυχής. Σε αυτά συμφωνούμε ως Χριστιανοί Ορθόδοξοι)

Απόσπασμα δέκατο: «(ο Πυθαγόρας)…δήλωσε ότι οι θεοί δεν ευθύνονται για τα κακά και ότι οι αρρώστιες και όλα τα σωματικά παθήματα είναι καρποί της ασωτίας»

(Σχόλιο NovoScriptorium: Ο Ορθόδοξος Χριστιανός γνωρίζει πως από τον Θεό απουσιάζει κάθε λογής κακότητα. Δεν ‘στέλνει’ κακά ο Θεός, ούτε αρρώστιες ούτε παθήματα. Ο Θεός μπορεί να επιτρέπει να συμβαίνουν, ένεκα όμως των δικών μας επιλογών, μιας και είμαστε πλασμένοι λογικοί και ελεύθεροι – κι αυτό για να συνετιστούμε, όχι για ‘τιμωρία’. Η ασωτία, παράγωγο της ασύνετης και παράλογης στάσης ζωής, γεννά κάθε θλίψη και πόνο, όπως έχουμε ήδη αναλύσει σε άλλα άρθρα μας. Προφανώς, μια τέτοια ζωή είναι, ταυτόχρονα, και ζωή ‘χωρίς Θεό’, όπως αναλύσαμε πιο πάνω. Συνεπώς, συγκλίνουν οι θέσεις του Πυθαγόρα με τις Ορθόδοξες θέσεις επί του ζητήματος)

Ισίδωρος Άγγελος

 

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: