Η οδός της αληθείας – Πίνδαρος

Στο παρόν άρθρο παρουσιάζουμε και αναλύουμε ένα απόσπασμα από τον λυρικό ποιητή Πίνδαρο.

Pindar_statue

Πυθιόνικος ΙΙΙ, Στίχοι 103-111 & 114-115

Αρχαίο κείμενο: «ει δε νόω τις έχει θνατών αλαθείας οδόν, χρή προς μακάρων τυγχάνοντ’ εύ πασχέμεν. Άλλοτε δ’ αλλοίαι πνοαί υψιπετάν ανέμων. Όλβος ουκ ες μακρόν ανδρών έρχεται σάος, πολύς εύτ’ αν επιβρίσαις έπηται. Σμικρός εν σμικροίς, μέγας εν μεγάλοις έσσομαι, τον δ’ αμφέποντ’ αιεί φρασίν δαίμον’ ασκήσω κατ’ εμάν θεραπεύων μαχανάν. Ει δε μοι πλούτον θεός αβρόν ορέξαι, ελπίδ’ έχω κλέος ευρέσθαι κεν υψηλόν πρόσω» & «α δ’ αρετά κλειναίς αοιδαίς χρονία τελέθει. Παύροις δε πράξασθ’ ευμαρές»

Απόδοση: «αν κάποιος των θνητών νοεί την οδό της αληθείας, πρέπει να αποδίδει την καλή του κατάσταση/ευτυχία στους μακάρους. Άλλη φορά/εν άλλω χρόνω άλλες οι πνοές των υψηλώς πετόμενων ανέμων. Η κοσμική ευτυχία/ο πλούτος δεν έρχεται στους ανθρώπους ασφαλής/βέβαιος επί μακρόν. Όταν πολύς (ο όλβος) επακολουθήσει επιπίπτει βαρύς/επιβαρύνει. Μικρός θα είμαι στα μικρά, μεγάλος στα μεγάλα. Τον δε δαίμονα που παρακολουθεί πάντα τις φρένες μου θα τιμώ και θα υπηρετώ σε όλα όσα επινοώ/τεχνάζομαι. Αν δε σε εμένα πλούτο λαμπρό ο θεός δώσει, ελπίδα έχω να βρω μεγάλο κλέος στο μέλλον.» & «η δε αρετή με περίφημα άσματα γίνεται χρονία. Είναι δε εύκολη να γίνει πράξη από ολίγους»

NovoScriptorium: Εδώ έχουμε άλλο ένα απόσπασμα όπου ο Πίνδαρος θεολογεί. Όποιος θνητός, λέει, νοεί την οδό της αληθείας, αποδίδει στο Θείον την καλή του κατάσταση. Δηλαδή, ‘η οδός της αληθείας’ προτείνεται πως έχει άμεση σχέση με το Θείον. Έπειτα, η πίστη ότι όλα τα καλά προέρχονται άνωθεν, εκ του Θείου, είναι έμπεδη. Ειδικά ευρισκόμενος σε καλή κατάσταση, είναι αδιανόητο για τον άνθρωπο να μην δοξολογεί το Θείον.

Οι άνεμοι πνέουν κάθε φορά και διαφορετικά, λέει συνεχίζοντας, θέλοντας έτσι παραστατικά να τονίσει πόσο αλλάζουν τα δεδομένα στη ζωή ενός ανθρώπου από τη μια στιγμή στην άλλη, είτε για καλό είτε για κακό.

Η κοσμική ευτυχία και ο πλούτος δεν είναι ποτέ ασφαλείς, μας λέει, σε βάθος χρόνου. Μάλιστα, όταν έρθει πολύς πλούτος ή πολλή κοσμική ευτυχία, ο άνθρωπος επιβαρύνεται. Από τα λεγόμενα εδώ μπορούμε να εξάγουμε διάφορα συμπεράσματα αναλύοντας. Εφόσον κάτι δεν είναι ασφαλές, δεν είναι λογικό και σωστό να αποτελεί στόχευση ζωής. Συνεπώς, μπορούμε να πούμε δίχως να σφάλλουμε ότι εδώ ο Πίνδαρος προτρέπει τον άνθρωπο να αποφύγει την ματαιότητα της αναζήτησης μιας μόνιμης κατάστασης ευδαιμονίας ή της αναζήτησης του πλούτου. Καθώς, όχι μόνο αυτά δεν είναι σταθερά, κι αν ακόμη τα πετύχει ο άνθρωπος στιγμιαία, αλλά επιφέρουν και μεγάλο βάρος στη ζωή του. Βάρος ψυχικό και πνευματικό, συνεπακόλουθα και σωματικό. Κρίνουμε ωφέλιμο να παρουσιάσουμε στο σημείο αυτό την Ορθόδοξη θέση επί του θέματος μέσα από τα λόγια του μακαριστού Γέροντος Εφραίμ του Κατουνακιώτου:

« Η χαρά παρηγορεί, αλλά δεν μας φέρνει κοντά στον Θεό.
Σε ξεγελά και ξεχνάς την φιλοπονία, την άρση του σταυρού. Εγώ πολλές φορές βλάφτηκα από την πολλή χαρά. Οι θλίψεις, οι πειρασμοί, οι στενοχώριες σε καθαρίζουν και αισθάνεσαι κοντά σου τον Θεό. Ο σταυρός σε κάνει ταπεινό και αυτός φέρνει την ανάσταση. Δεν βλέπεις τι λέει; “Ιδού γαρ ήλθε δια του σταυρού χαρά εν όλω τω κόσμω”. Η ζωή μας εδώ είναι ένα συνεχές μαρτύριο. “Στενή και τεθλιμμένη οδός”, η μόνη που οδηγεί στον ουρανό. “Διά πολλών θλίψεων δει υμάς εισελθείν εις την βασιλείαν του Θεού”(Πραξ. 4,22). Γεύθηκα, αδελφοί μου, και δεν περιαυτολογώ και την γλυκύτητα του παραδείσου, αλλά και την πικρία του άδου. Ανέβηκα στα ύψη του ουρανού, αλλά κατόπιν κατέβηκα στα κατώτερα βάραθρα και τάρταρα της κολάσεως».

Στη συνέχεια προτρέπει τον άνθρωπο να είναι ευπροσάρμοστος σε όσα του συμβαίνουν (μικρός στα μικρά, μεγάλος στα μεγάλα). Αυτό δείχνει απόλυτη αποδοχή της πραγματικότητος αλλά και του Θείου θελήματος. Φαίνεται πως είναι το ‘κλειδί’ για μια κόσμια και μάλλον αποδοτική παρουσία του ανθρώπου στη Γη. Μέγα θέμα η διαχείριση του πόνου και σίγουρα βαθειά θεολογικού περιεχομένου.

Έπειτα ο Πίνδαρος αναφέρει ότι υπάρχει ‘εις δαίμων’ που παρακολουθεί πάντα τις φρένες του. Αναγνωρίζοντας λοιπόν ότι έχει επιτήρηση άνωθεν, φροντίζει να σκέπτεται, να λέει και να πράττει ό,τι καλύτερο μπορεί. Γίνεται αντιληπτό πως ο ‘δαίμων’ αυτός δεν είναι κακός, καθώς οδηγεί αυτή του η επιτήρηση σε αγαθές πράξεις τον άνθρωπο. Έχουμε εξηγήσει τι σημαίνει ‘δαίμων’ ως λέξη και την ταύτισή του με τις λέξεις ‘Θεός’ και ‘Σοφία’. Όχι τυχαίως, ο Πίνδαρος δεν μιλάει για ‘δαίμονες’, δεν χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό, αλλά ξεκάθαρα ομιλεί για έναν ‘δαίμονα’. Στη συνέχεια του αποσπάσματος γίνεται φανερή η ταύτιση της λέξεως ‘δαίμων’ με την λέξη ‘θεός’. Προφανώς, ομιλεί πέραν πάσης αμφιβολίας για έναν θεό. Ας δούμε τα χαρακτηριστικά αυτού του θεού:

α) παρακολουθεί και γνωρίζει τις σκέψεις του ανθρώπου, τα μύχια της υπάρξεώς του, το βάθος του είναι του

β) είναι αυτός που μπορεί να χαρίσει πλούτο σε έναν άνθρωπο και να τον δοξάσει με λαμπρότητα (όπως καταλαβαίνουμε η αναφορά δεν αφορά μόνο υλικό πλούτο, μάλλον δε αφορά περισσότερο ψυχικά και πνευματικά χαρίσματα που παρέχονται άνωθεν. Το δε κείμενο μας πείθει για αυτό)

Ο μόνος καρδιογνώστης θεός όστις γνωρίζει τον άνθρωπο μέχρι το βάθος της υπάρξεώς του, είναι ο Τριαδικός Θεός που πιστεύει ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός. Για να καταλάβουμε τη διαφορά, οι δαίμονες (όπως σήμερα χρησιμοποιούμε την λέξη) δεν έχουν τη δυνατότητα να γνωρίζουν την καρδιά μας και τις σκέψεις μας. Μπορεί να υποβάλλουν σκέψεις, μπορεί να υπολογίσουν τι και πώς θα κάνουμε κάτι επειδή μας παρατηρούν διαρκώς και επειδή έχουν εμπειρία χιλιετηρίδων, αλλά μόνον ο Θεός γνωρίζει τον άνθρωπο στην πληρότητά του, στα βάθη της καρδίας του και την κάθε του σκέψη. Ο ‘δαίμων’/’θεός’ λοιπόν που περιγράφει ο Πίνδαρος εδώ δεν μπορεί να είναι άλλος από τον Ένα Τριαδικό Θεό. Και, βεβαίως, ο Θεός είναι Εκείνος που μπορεί να ευλογήσει έναν άνθρωπο να αποκτήσει πλούσια χαρίσματα και να φτάσει σε μεγάλη δόξα μέσα από την ενάρετη ζωή του, καθώς σε αυτό αναφέρεται αλληγορικώς ο Πίνδαρος και όχι στον μάταιο γήινο πλούτο.

Στο τέλος του αποσπάσματος καθίσταται σαφές ότι η προσδοκώμενη κατάληξη ζωής για τον άνθρωπο είναι η δόξα δια μέσου της Αρετής. Αυτή η Αρετή, λέει, εξυμνείται από τους ανθρώπους για πολλά χρόνια μετά τον θάνατο του ανθρώπου που την έφερε. Τονίζει δε ο Πίνδαρος ότι δεν είναι εύκολο να γίνει πράξη από τους πολλούς η Αρετή. Γεγονός είναι ότι η πραγματική Αρετή, δηλαδή η επίτευξη μιας ζωής ενός ‘ένσαρκου αγγέλου’, είναι για πολύ λίγους σε σχέση με το σύνολο του ανθρωπίνου πληθυσμού. Ακόμη και η πιο ‘γήινη’ Αρετή, που αφορά ένα μέσο άνθρωπο εν Συζυγία (Γάμο) ήταν και είναι πολύ δύσκολο να αποκτηθεί. Ούτε λόγος δε για Αρετή εκεί που φωλιάζουν και αναπτύσσονται η αθεΐα-θεομαχία, ο υλισμός-ηδονισμός, η αλογία και ο παραλογισμός, η αναρχία-ακαταστασία, το μίσος, η οίηση και η λατρεία του ‘εγώ’.

Ανακεφαλαιώνοντας όσα είδαμε καταλήγουμε ότι:

Ο μέγιστος στόχος ενός ανθρωπίνου πλάσματος είναι η, συν Θεώ, κατάκτηση της Αρετής. Ο δρόμος της αληθείας είναι ο δρόμος της διαρκούς δοξολογίας του Θεού, είναι ο δρόμος του Θεού. Αγαθές σκέψεις, λόγια και πράξεις είναι το ζητούμενο. Καμία προσκόλληση στην κοσμική ευτυχία και στην ύλη, καθώς είναι επισφαλή και μάταια. Πλήρης αποδοχή του Θείου Θελήματος και του Πνευματικού Νόμου που διέπει τα πάντα. Απόλυτη πεποίθηση ότι όλα τα αγαθά προέρχονται εκ Θεού. Η δόξα που προέρχεται από την εν λόγω Αρετή ‘χρονίζει’ και ‘εξυμνείται’.

Ισίδωρος Άγγελος

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: